Trzeźwy racjonalista i niepoprawny marzyciel: Analiza na podstawie 'Lalki' Bolesława Prusa oraz jednej innej lektury i kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.02.2026 o 12:02

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.01.2026 o 16:02

Bolesław Prus w swojej powieści „Lalka” przedstawia szeroką gamę bohaterów o różnych charakterach, podejściu do życia oraz marzeniach, co czyni ją doskonałym tłem do analizy postaw: trzeźwego racjonalizmu i niepoprawnego marzycielstwa. Kluczowymi postaciami, które doskonale ilustrują te przeciwstawne podejścia do życia, są Stanisław Wokulski, reprezentujący racjonalizm, oraz Ignacy Rzecki, będący symbolem marzycielstwa. Warto do tej analizy dołączyć także „Zbrodnię i karę” Fiodora Dostojewskiego, aby wzbogacić kontekst literacki i społeczne tło tych postaw.

Stanisław Wokulski to postać skomplikowana, ale jednocześnie bardzo realistyczna. Jego życie jest dowodem na to, że racjonalistyczne podejście do życia może prowadzić do sukcesu, ale jednocześnie jest obarczone pewnymi pułapkami. Wokulski to człowiek, który samodzielnie doszedł do majątku dzięki ciężkiej pracy i umiejętnościom handlowym. Wykształcenie inżynierskie i zainteresowanie nauką stanowią fundamenty jego trzeźwego spojrzenia na świat. Jednak jego racjonalizm nie jest pozbawiony głęboko skrywanych nadziei i marzeń, co czyni go postacią złożoną i niejednoznaczną. Przykładami jego racjonalnego podejścia są inwestycje w sklep czy nowe technologie, co miało na celu nie tylko pomnażanie majątku, ale również unowocześnienie społeczeństwa polskiego.

Jednak mimo swojej trzeźwości, Wokulski jest również marzycielem, co ujawnia się w jego niespełnionej miłości do Izabeli Łęckiej. Jego uczucie do Izabeli nie opiera się na rozsądku; jest to czyste, romantyczne marzycielstwo. Wokulski idealizuje Łęcką, widząc w niej coś, czego tam nie ma, co prowadzi do jego ostatecznego rozczarowania. Jego marzenia o miłości stają się pułapką, która uniemożliwia mu osiągnięcie pełni szczęścia. Dlatego Wokulski, mimo sukcesu zawodowego, kończy jako człowiek rozbity, niezdolny do pełnej realizacji swoich pragnień.

Z kolei Ignacy Rzecki jest uosobieniem niezłomnego marzyciela, który żyje w świecie wyobrażeń i wspomnień. Rzecki nostalgicznie wspomina czasy Napoleona i wbrew wszelkim racjonalnym przesłankom wierzy w odrodzenie potęgi Francji. W jego przekonaniach i nadziejach brakuje miejsca na zimną, analityczną ocenę rzeczywistości. Dla Rzeckiego życie jest ciągłym poszukiwaniem ideałów i marzeń o lepszym świecie. Jego dziennik, pełen refleksji i tęsknot za przeszłością, to dokumentacja życia, które bardziej toczy się w sferze marzeń niż rzeczywistości. Mimo swojej naiwności, postać Rzeckiego budzi sympatię, pokazując, że marzycielstwo, choć oderwane od realiów, może być źródłem wewnętrznego spokoju i szczęścia.

Przeciwstawne postawy Wokulskiego i Rzeckiego stanowią doskonałe tło do porównania z inną literacką postacią, jaką jest Rodion Raskolnikow z „Zbrodni i kary” Dostojewskiego. Raskolnikow to przykład racjonalisty, którego teorie i idee prowadzą do moralnego upadku. Jego idea o "wyjątkowych jednostkach", które mają prawo łamać normy moralne, jest dowodem racjonalistycznego podejścia oderwanego od realiów życia. Raskolnikow podejmuje decyzję o popełnieniu zbrodni, kierując się chłodną kalkulacją — chce udowodnić samemu sobie swoją wyjątkowość. Jednak w przeciwieństwie do Wokulskiego, jego racjonalizm nie zawiera elementu marzycielstwa o lepszym świecie, a jego działania prowadzą do klęski i konieczności moralnego odkupienia.

Na podstawie tych literackich przykładów można stwierdzić, że ani czysty racjonalizm, ani pełne marzycielstwo nie stanowią doskonałego modelu postępowania. Każda z tych postaw ma swoje zalety, ale i wady, które mogą prowadzić do osobistych tragedii. Wokulski, trzeźwy racjonalista, ponosi porażkę na polu uczuć, a Rzecki, niepoprawny marzyciel, pozostaje więźniem przeszłości i iluzji. Natomiast Raskolnikow pokazuje, jak destrukcyjne mogą być skutki racjonalnego podejścia, które nie jest zbalansowane żadnymi moralnymi hamulcami. Literatura, poprzez te skomplikowane postaci, podkreśla wagę harmonii między racjonalizmem a marzycielstwem, co może prowadzić do bardziej zrównoważonego i satysfakcjonującego życia.