Heroizm czy obojętność wobec człowieka i świata? Jakie sylwetki bohaterów w literaturze XIX wieku?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.03.2025 o 22:31

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.03.2025 o 22:01

W literaturze XIX wieku spotykamy się z różnorodnymi postawami postaci literackich w obliczu wyzwań stawianych przez świat i życie. Rozważając dylemat heroizmu kontra obojętność, warto przyjrzeć się kilku kluczowym bohaterom z tego okresu, którzy w swoich działaniach i refleksjach ukazują te różnorodne podejścia. Postaci te, nierzadko działające w skrajnie trudnych okolicznościach, dostarczają istotnych wskazówek na temat tego, jak literatura wartościuje i przedstawia ludzki heroizm oraz obojętność.

Jednym z pierwszych wyrazistych przykładów heroizmu jest postać Raskolnikowa z powieści "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Choć na pierwszy rzut oka bohater ten może wydawać się antytezą heroizmu — jest mordercą i człowiekiem pogrążonym w rozterkach moralnych — ostatecznie przechodzi przemianę, która czyni jego postać bardziej heroiczną. Raskolnikow dokonuje zbrodni, przekonany, że czynem tym przyniesie korzyść społeczeństwu, eliminując "szkodnika". W miarę rozwoju fabuły, pod wpływem swej wewnętrznej walki i miłości do Soni, zdaje sobie jednak sprawę z błędu swojego myślenia i przyznaje się do winy. Jego droga od zbrodni do pokuty i zrozumienia istoty miłosierdzia można interpretować jako akt heroizmu duchowego i moralnego. Dostojewski, pokazując wewnętrzną walkę bohatera, ukazuje, że heroizm może przejawiać się w gotowości do przyznania się do winy, zmiany sposobu myślenia i dążenia do odkupienia.

Innym istotnym przykładem jest Jean Valjean, główny bohater "Nędzników" autorstwa Victora Hugo. Valjean, były galernik, który po wyjściu z więzienia i duchowym przeżyciu postanawia zmienić swoje życie, staje się symbolem heroicznej walki o lepsze jutro, nie tylko dla siebie, ale i dla innych. Po otrzymaniu szansy od biskupa Myriela, Jean Valjean przyjmuje nową tożsamość i zmienia swoje życie, stając się dobroczyńcą wielu ludzi. Jego postawa wobec nieszczęść innych, gotowość do poświęcenia się dla swoich bliskich oraz niezachwiana wiara w ludzkie dobro, stanowią wyraz heroizmu inspirowanego miłością i przebaczeniem. Valjean, jako uosobienie współczucia i odwagi, ukazuje, jak jednostkowy heroizm, polegający na poświęceniu i rehabilitacji, może mieć szeroki wpływ społeczny.

Z kolei w twórczości Adama Mickiewicza, szczególnie w epopei "Pan Tadeusz", widzimy nieco inną formę heroizmu, związaną z umiłowaniem ojczyzny i tradycji. Bohaterowie tego dzieła, jak Jacek Soplica (Ksiądz Robak), łączą elementy heroizmu indywidualnego z heroizmem narodowym. Ksiądz Robak, dawniej znany jako Jacek Soplica, dąży do odkupienia swoich dawnych przewin, próbując uczynić wszystko, co możliwe, aby przywrócić Polakom nadzieję na odzyskanie niepodległości. Mickiewicz poprzez tę postać ukazuje heroizm jako zdolność do wybaczenia, zadośćuczynienia i oddania życia za wolność ojczyzny, co wpisuje się w romantyczny wzór bohatera.

Jednak literatura XIX wieku nie unika również przedstawiania postaci obojętnych, co często ma na celu krytyczne zobrazowanie wad społeczeństwa. W tym kontekście możemy wymienić postać Oblomowa z powieści Iwana Gonczarowa. Oblomow to człowiek, który, pomimo intelektualnych możliwości, wybiera bierne życie pełne marzeń, ale pozbawione czynu. Jest symbolem stagnacji i apatii, przedstawiającym obojętność wobec świata zewnętrznego, co Gonczarow krytykuje jako jeden z powodów zacofania społecznego w Rosji. Postać Oblomowa stanowi kontrapunkt dla heroicznych postaw, ukazując, jak brak działania wpływa na życie jednostki i jej otoczenia.

Analizując powyższe sylwetki bohaterów, dostrzegamy, że literatura XIX wieku prezentuje szerokie spektrum ludzkich postaw w obliczu życiowych dylematów. Heroizm, manifestujący się w działaniach takich postaci jak Raskolnikow, Jean Valjean czy Jacek Soplica, ukazuje wartość odwagi, miłości i poświęcenia. Z kolei obojętność, jak w przypadku Oblomowa, jest zawsze przedstawiana w kontekście negatywnym, jako postawa prowadząca do duchowego i społeczeńskiego ubożenia. Dzięki tym literackim obrazom autorzy XIX wieku nie tylko rozważają moralne aspekty ludzkich wyborów, ale też kształtują ideały, które mają inspirować kolejne pokolenia.