Świat ducha a świat rozumu – pytania jawne w „Romantyczności” Adama Mickiewicza oraz w „Dziadach” cz. 3

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.01.2026 o 11:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.01.2026 o 11:36

W literaturze polskiej okresu romantyzmu szczególne miejsce zajmuje konfrontacja świata ducha i świata rozumu. Adam Mickiewicz, jeden z najwybitniejszych poetów tego okresu, w swoich dziełach ukazuje tę dychotomię, szczególnie w balladzie "Romantyczność" oraz w dramacie "Dziady" część trzecia. Oba te utwory podejmują temat napięcia między światem duchowym a racjonalnym, dając wyraz zarówno dylematom epoki, jak i uniwersalnym pytaniom ludzkiej egzystencji.

"Romantyczność" to jedna z ballad zawartych w "Balladach i romansach", opublikowanych przez Mickiewicza w 1822 roku. Utwór ten stanowi manifest romantycznego pojmowania świata. Jego bohaterką jest Karusia, młoda dziewczyna, która doświadcza wizji swojego zmarłego ukochanego Jasia. Dla niej świat duchów jest rzeczywistością namacalną, a jej doświadczenia emocjonalne stają się dla niej bardziej realne niż otaczający ją świat. Kontrastem dla tej postaci jest Starzec, uosabiający rozumowe, oświeceniowe podejście do rzeczywistości. Dla niego doświadczenia Karusi są jedynie złudzeniem, mistyfikacją, którą można tłumaczyć za pomocą racjonalnych argumentów.

Mickiewicz w "Romantyczności" wyraźnie staje po stronie świata ducha, posługując się symbolicznym przesłaniem: "Czucie i wiara silniej mówią do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko." To właśnie uczucia, intuicja oraz wiara w to, co niewidzialne, decydują o pełni postrzegania świata, które nie jest dostępne dla racjonalnego umysłu skupionego wyłącznie na empiryzmie. Dla romantyków rzeczywistość duchowa była równie ważna, a często nawet ważniejsza, niż rzeczywistość materialna. Mickiewicz ukazuje, jak rozumowe podejście prowadzi do ograniczenia pola widzenia jednostki, zamykając ją na wiele aspektów rzeczywistości, które pozostają poza zasięgiem racjonalnego poznania.

Konfrontacja świata ducha i rozumu jest równie wyraźnie obecna w "Dziadach" części trzeciej, jednym z najważniejszych dramatów polskiego romantyzmu. Akcja tego utworu, rozgrywająca się w czasach narodowego ucisku i walki o wolność, przepełniona jest mistycyzmem i obecnością sił nadprzyrodzonych. Mickiewicz umieszcza bohatera, Konrada, w świecie, gdzie duchowość i metafizyka nierozerwalnie łączą się z problemami politycznymi i społecznymi.

Konrad, poeta i przywódca, w swojej Wielkiej Improwizacji rzuca wyzwanie Bogu, wyrażając swoje poczucie misji i odpowiedzialności za losy narodu. Dla Konrada świat duchowy, w którym znajduje się zarówno Bóg, jak i mistyczny kontakt z całym narodem, jest źródłem jego siły i determinacji. Jego bunt przeciwko Bogu jest wyrazem romantycznego dążenia do absolutu, poszukiwania sensu istnienia poza granicami racjonalnego rozumowania. Konrad nie zadowala się prostymi odpowiedziami i nie godzi się na ograniczenia narzucane przez rozumowe postrzeganie świata.

Z drugiej strony w "Dziadach" części trzeciej pojawia się postać księdza Piotra, który reprezentuje inną formę duchowości, opartą na pokorze i wierze w Boskie wyroki. Ksiądz Piotr wierzy w prowadzenie Bożej Opatrzności i w to, że cierpienia narodu mają głębszy, duchowy sens. Jego postawa kontrastuje z pychą i buntem Konrada, ukazując różnorodność podejść do duchowości i relacji między człowiekiem a światem nadprzyrodzonym.

Konkludując, Mickiewicz w swoich utworach nie tylko ukazuje napięcie między światem ducha a światem rozumu, ale również wskazuje na potrzebę zintegrowania tych dwóch sfer w zrozumieniu rzeczywistości. Poeta podkreśla, że samo rozumowe pojmowanie świata jest niewystarczające, jeżeli zostaje oderwane od duchowej i emocjonalnej głębi ludzkiej egzystencji. Zarówno w "Romantyczności", jak i w "Dziadach" części trzeciej, Mickiewicz pyta o miejsce człowieka w świecie, o jego relację z transcendencją i o rolę uczuć i wiary w pełnym doświadczeniu rzeczywistości. W ten sposób twórczość Mickiewicza staje się głosem nie tylko epoki romantycznej, ale również uniwersalnym dylematem, który towarzyszy człowiekowi na przestrzeni dziejów.