"Zdążyć przed panem Bogiem": Szczegółowe streszczenie

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 10.10.2025 o 9:16

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.10.2025 o 17:24

Książka "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall jest wyjątkowym wywiadem-rzeką, który ukazuje życie i doświadczenia Marka Edelmana, jednego z przywódców powstania w getcie warszawskim oraz wybitnego kardiochirurga. Narracja tej książki jest nielinearna i łączy ze sobą liczne retrospekcje, co pozwala na ukazanie różnorodnych aspektów życia Edelmana i jego niezmiernie przejmujących przeżyć.

Rozpoczęcie tego wywiadu-rzeki jest intrygujące, ponieważ otwiera scenę ukazującą Edelmana w roku 1976, gdy jest już znanym kardiochirurgiem. Edelman opisuje swoją pracę w szpitalu i trudność, jaką napotyka codziennie, próbując ratować ludzi od nieuchronnej śmierci. Już na początku książki pojawia się główny motyw — ratowanie życia, który wpleciony jest w ciążące nader rzeczywistości, zarówno wojennej, jak i tej codziennej, szpitalnej.

Książka częstokroć przenosi się do 1942 roku, kiedy to Marek Edelman był świadkiem i uczestnikiem tragicznych wydarzeń w getcie warszawskim. Edelman był jednym z liderów Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB), której głównym zadaniem było zorganizowanie oporu przeciwko nazistom oraz próba ratowania ludzi przed deportacją do obozów zagłady. Powstanie w getcie warszawskim trwało od 19 kwietnia do 16 maja 1943 roku i było największym zbrojnym zrywem Żydów podczas II wojny światowej. Edelmana w szczególny sposób definiowało poczucie moralnego obowiązku wobec tych, którzy zostali skazani na śmierć.

Przywołuje on liczne sytuacje z życia w getcie, ukazując zarówno dramatyczne próby ratowania ludzi, jak i codzienne zmagania z głodem, chorobami i śmiercią. Jednym z najbardziej wstrząsających fragmentów jest opis selekcji na Umschlagplatzu, miejscu, skąd Żydzi byli wysyłani do obozu w Treblince. Edelman, jako członek ŻOB, starał się ratować jak najwięcej ludzi, wiedząc, że ich los jest przesądzony.

Pojawia się także wątek relacji Edelmana z innymi liderami ŻOB, takimi jak Mordechaj Anielewicz, oraz z cywilami walczącymi o przetrwanie. Opowiada o dramatach ukrywających się ludzi, o ich nadziejach i rozpaczy, ale także o aktach bohaterstwa i solidarności, które były imponującym świadectwem ludzkiej godności w obliczu katastrofy. Na uwagę zasługuje fakt, że Edelman często koncentruje się na jednostkowych losach, przywołując konkretne historie, co przecież podkreśla nie tylko skalę tragedii, ale również osobisty wymiar każdego z tych wydarzeń.

Książka pokazuje również, jak wojenny bagaż doświadczeń wpływał na dalsze życie Edelmana, szczególnie jego pracę jako lekarza. Opowiada o swoich zmaganiach z biurokracją i trudnościami w wykonywaniu zawodu, co często porównuje do działań w getcie. Jego ciągła walka z uratowaniem choćby jednego życia staje się dla niego kontynuacją walki o przetrwanie, którą prowadził w czasie wojny.

Narracja przeplata także opowieści o operacjach przeprowadzanych przez Edelmana w PRL-owskiej Polsce. Podkreśla, jak niski stan techniczny szpitali oraz brak podstawowych materiałów i sprzętu medycznego zagrażały życiu pacjentów. Edelman musiał dokonywać niemożliwego, by ratować ludzi, podobnie jak w czasie wojny walczył z przeważającymi siłami wroga. W jego działaniu widać niesamowitą determinację i poczucie odpowiedzialności za ludzkie życie.

Symboliczna jest także historia pacjentki, którą operował, a która przypomniała mu o młodej dziewczynie z getta, której nie udało mu się uratować. Te retrospekcje pokazują, jak głęboko zakorzenione w Edelmanie są jego wojenne doświadczenia i jak mocno wpływają na jego współczesne życie oraz postrzeganie świata.

Tytuł książki, "Zdążyć przed Panem Bogiem", odnosi się do filozofii życia Edelmana, który uważa, że jego obowiązkiem jest uratowanie jak największej liczby ludzi, zanim dopadnie ich nieuchronna śmierć. Widział siebie nieco jako antytezę Boga, który — w jego odczuciu — decydował o śmierci zbyt pochopnie. Praca lekarza była dla Edelmana przedłużeniem wojennej walki o życie, próbą ocalenia każdego cennego istnienia.

Książka Krall jest nie tylko dokumentem historycznym, ale też moralnym traktatem o wartości życia, cierpieniu, walce i odpowiedzialności. Ukazuje, jak wielka była determinacja Marka Edelmana, który stawiał czoła śmierci zarówno w getcie warszawskim, jak i na salach operacyjnych polskich szpitali. Jego życie jest dowodem na to, że nawet w najgorszych warunkach można zachować człowieczeństwo i nigdy nie przestać walczyć o życie drugiego człowieka.