Czy wartość człowieka zależy od jego czynów czy pochodzenia? Analiza na podstawie "Lalki" Bolesława Prusa i innej lektury szkolnej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.11.2025 o 13:24

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 18.11.2025 o 22:50

Wartość człowieka od zawsze budziła liczne dyskusje i skłaniała do refleksji nad tym, co tak naprawdę decyduje o naszej prawdziwej postawie i godności. Niektórzy uważają, że człowieka definiuje jego pochodzenie, majątek czy status społeczny, jednak takie kryteria nie mówią nic o jego charakterze ani moralności. To właśnie codzienne decyzje, sposób traktowania innych oraz gotowość do niesienia pomocy pokazują, kim naprawdę jesteśmy. Dlatego uważam, że wartość człowieka należy mierzyć przede wszystkim jego czynami, a nie miejscem urodzenia czy tytułami odziedziczonymi po przodkach.

Na początek przyjrzyjmy się sytuacji głównego bohatera "Lalki" Bolesława Prusa, Stanisława Wokulskiego. Pochodził on z niezbyt zamożnej rodziny szlacheckiej, lecz dzięki własnej ambicji, pracowitości i zaradności zdołał dorobić się fortuny i zyskać szacunek w kręgach arystokracji. Działalność Wokulskiego była napędzana nie tylko chęcią samodoskonalenia i osiągnięcia wysokiej pozycji, ale również pragnieniem pomagania potrzebującym. Przykład ten doskonale pokazuje, że człowieka nie definiuje jego przeszłość ani stan majątkowy, lecz to, jakimi wartościami kieruje się w życiu i jak traktuje innych ludzi.

Ważnym elementem wartości Wokulskiego było jego zaangażowanie w działalność charytatywną oraz społeczną. Pomagał on potrzebującym, wspierał biednych mieszkańców Warszawy, a także dążył do poprawy warunków życia najsłabszych członków społeczeństwa. Dla Wokulskiego to realna pomoc innym, a nie tylko zdobywanie majątku, stanowiła o jego wartości. Wokulski pokazuje, że człowiek staje się wartościowy dzięki swojemu zaangażowaniu i działaniom na rzecz innych, a nie tylko dzięki temu, skąd pochodzi.

Przyjrzyjmy się również Izabeli Łęckiej, postaci, która doskonale ilustruje, jak wartość człowieka nie zależy od jego pochodzenia i majątku. Izabela pochodziła z arystokratycznej rodziny, co nadawało jej wysoki status społeczny i dostatek materialny. Niestety, jej sposób traktowania innych ludzi, zwłaszcza Wokulskiego, ukazuje jej brak empatii, moralności i szacunku dla innych. Izabela nie była w stanie spojrzeć poza własne korzyści i egoizm, co ostatecznie wpływało na jej niewielką wartość moralną pomimo wysokiego pochodzenia. Ta postać jest doskonałym przykładem tego, że majątek i pochodzenie nie gwarantują wysokiej wartości człowieka.

Druga istotna lektura, która doskonale ilustruje omawiany temat, to "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. W tej powieści poznajemy Rodiona Raskolnikowa, mężczyznę analizującego, co decyduje o wartości człowieka. Jego czyny, w tym zbrodnia popełniona w imię "wyższych racji", oraz ich konsekwencje są elementami, które ilustrują dylematy moralne.

Raskolnikow próbował przekonać samego siebie, że jego wysoki intelekt oraz "słuszne" pobudki, by ukarać złą lichwiarkę, usprawiedliwiają popełnienie morderstwa. Niestety, okazało się, że jego przekroczenie granic moralnych obróciło się przeciwko niemu, prowadząc do jego emocjonalnego i psychicznego upadku. Jego czyny – a nie teoretyczne rozważania czy próby usprawiedliwiania siebie – są tym, co decyduje o jego wartości i wpływa na jego tragiczny los.

Jednakże w "Zbrodni i karze" możemy znaleźć również postaci, które swoim postępowaniem udowadniają, iż wartość człowieka zależy od jego czynów. Sonia, uboga prostytutka, jest postacią, która żyje zgodnie z zasadami miłości, poświęcenia i współczucia. Pomimo swojego trudnego życia i wyborów, które zostały jej narzucone przez okoliczności, Sonia jest przykładem człowieczeństwa najwyższej klasy. Jej czyny i relacje z innymi pokazują, że prawdziwa wartość człowieka kryje się w duchu ofiarności i miłości bliźniego.

Podsumowując, zarówno "Lalka" Bolesława Prusa, jak i "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego, ukazują, że prawdziwa wartość człowieka realizuje się w jego czynach i sposobie traktowania innych ludzi. Wokulski, Sonia i Izabela Łęcka stają się doskonałymi przykładami tego, że to nie majątek czy pochodzenie, lecz wartości moralne, czyny i gotowość do niesienia pomocy innym budują prawdziwą wartość człowieka. Jak więc pokazują te literackie przykłady, wartość człowieka należy mierzyć przede wszystkim jego aktywnością na rzecz dobra i pomocą dla potrzebujących, a nie skąd pochodzi czy jakie tytuły posiada.