Człowiek wobec losu – rozprawka z kontekstami na podstawie "Antygony" i innych lektur

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.11.2025 o 13:24

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 20.11.2025 o 8:07

Antyczne dramaty często ukazują człowieka w konfrontacji z losem, przedstawiając zarówno jego niezłomność, jak i bezradność wobec narzucanych przez los wyzwań. Sophoklesa "Antygona" to jedno z najważniejszych dzieł literatury antycznej, które przedstawia walkę jednostki z przeznaczeniem. Warto zestawić tę tragedię z "Królem Edypem" tego samego autora, aby lepiej zrozumieć różne aspekty ludzkiej walki z losem. Oba dramaty ukazują bohaterów usiłujących przeciwstawić się siłom, które wydają się z góry przesądzone. Analiza tych dzieł pozwala na głębsze zrozumienie ludzkich zmagań z przeznaczeniem i pytania o możliwość zmiany wyznaczonego losu.

W "Antygonie" główna bohaterka tytułowa staje przed dylematem moralnym, wynikającym z decyzji króla Kreona, który zabrania pochowania jej brata Polinejkesa, uznanego za wroga państwa. Antygona postanawia jednak złamać zakaz, już dobrze zdając sobie sprawę z konsekwencji swoich czynów. Jej postawa jest wyrazem nie tylko miłości i lojalności wobec zmarłego brata, ale także buntu przeciwko narzuconym zasadom, które kłócą się z jej religijnymi i moralnymi przekonaniami. Antygona odważnie wybiera śmierć, wierząc, że działanie w zgodzie z sumieniem jest ważniejsze niż podporządkowanie się ludzkiej władzy. W ten sposób dramat ukazuje siłę jednostki w walce o sprawiedliwość, ale też nieuchronność kary, którą symbolizują nadchodzące wydarzenia — zarówno dla niej, jak i dla krewnych.

Kreon, przeciwnik Antygony, staje się uosobieniem władzy państwowej, która w miejsce wartości moralnych stawia własne prawa. Mimo że jego decyzja wynika z prób utrzymania porządku i autorytetu, ostatecznie także on nie jest w stanie przeciwstawić się przeznaczeniu. Śmierć Antygony prowadzi do tragedii w jego rodzinie: jego syn Hajmon, narzeczony Antygony, widząc śmierć ukochanej, sam odbiera sobie życie, co z kolei doprowadza do rozpaczy i samobójczej śmierci żony Kreona, Eurydyki. Kreon swoją nieugiętością naraził rodzinę i państwo na zgubę, pokazując, że często walka z losem jest skazana na klęskę, a władza, która nie liczy się z moralnością, sprowadza zgubę na tego, kto ją sprawuje.

W "Królu Edypie" również mamy do czynienia z postacią próbującą zmierzyć się z losem, jednak walka Edypa wydaje się być jeszcze bardziej dramatyczna, ponieważ dotyczy jego tożsamości i własnych czynów, których popełnienie przewidział wyrok wyroczni delfickiej. Edyp, dowiedziawszy się, że jego przeznaczeniem jest zabicie ojca i poślubienie matki, stara się wszelkimi sposobami uniknąć tego losu. Ostatecznie jednak, mimo ucieczki z Koryntu i późniejszych działań jako władca Teb, nieświadomie wypełnia słowa wyroczni, zabijając własnego ojca Lajosa i poślubiając matkę Jokastę. Jego klęska nie jest jedynie wynikiem nieszczęśliwego zbiegu okoliczności, lecz składa się na nią głębsza ironia losu, w której najintymniejsze pragnienia i działania prowadzą go do nieuchronnej tragedii.

Refleksja nad losem w "Królu Edypie" ukazuje tragizm, wynikający z nieświadomości i pychy, oraz próbę walki z przeznaczeniem, które tylko pozornie można oszukać. Edyp, po odkryciu prawdy, oślepia się i wygania z miasta jako symboliczny akt odkupienia oraz uznania własnej niemocy wobec wyroków bogów. Jego heroizm leży jednak w akcie poznania prawdy oraz przyjęciu odpowiedzialności za swoje czyny, co nadaje jego tragedii wymiar dydaktyczny.

Porównując oba dramaty, można dostrzec wspólne motywy, takie jak nieuchronność losu oraz cenę, jaką płaci jednostka za próbę jego zmiany lub pogodzenia się z nim. W obu przypadkach bohaterowie, mimo swoich wysiłków, muszą stawić czoło konsekwencjom przeznaczenia, co podkreśla, że w starożytnym świecie greckim los często postrzegano jako siłę niepodlegającą ludzkiej woli. Jednocześnie dramaty Sophoklesa podkreślają wagę moralnych wyborów i odpowiedzialności za nie, nawet gdy wynikają one z nieświadomych lub przymusowych działań.

Antygona i Edyp ukazują, że człowiek, mimo ograniczeń narzucanych przez los, posiada moc kształtowania swojej postawy wobec nieuchronnych wydarzeń. Dzięki temu ich tragedie pozostają aktualne, skłaniając do refleksji nad własnym życiem i wyborem między moralnością a koniecznością.