Krytyczny obraz relacji społecznych w literaturze na przykładzie „Wesela” i innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: dzisiaj o 14:03

W literaturze polskiej XX wieku jednym z najbardziej przenikliwych dzieł ukazujących rzeczywiste relacje społeczne jest dramat Stanisława Wyspiańskiego „Wesele”. Utwór ten, przez swoją sugestywną symbolikę oraz głęboko realistyczne przedstawienie odniesień historycznych i społecznych, stanowi krytyczny komentarz na temat barier społecznych i narodowych, które dzieliły Polaków na przełomie XIX i XX wieku. Relacje te oraz ich analiza stanowią o istocie tego dramatu, a ich zrozumienie pozwala na lepsze zrozumienie mechanizmów rządzących społeczeństwem tamtego czasu. Wyspiański w „Weselu” ukazuje różnorodne relacje społeczne, w tym niespełnione nadzieje na zjednoczenie narodowe oraz dystans między warstwami społecznymi. Dla rozszerzenia tej tematyki warto również odwołać się do powieści Bolesława Prusa „Lalka”, która w równym stopniu krytycznie przygląda się społeczeństwu polskiemu w XIX wieku, ukazując różnorodność i kompleksowość relacji społecznych i ekonomicznych.

Akcja „Wesela” toczy się w Bronowicach, podkrakowskiej wsi, podczas przyjęcia weselnego po ślubie chłopki Jadwigi Mikołajczykówny i artysty malarza Włodzimierza Tetmajera. Wyspiański czerpał inspirację z rzeczywistego wydarzenia — wesela poety Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny, które miało miejsce w 190 roku. To spotkanie przedstawicieli dwóch różnych światów — inteligencji i chłopstwa — stanowi punkt wyjścia do krytyki społecznych podziałów. Choć formalnie miało to być zbliżenie dwóch warstw społecznych, Wyspiański ukazuje, że prawdziwe zrozumienie i jedność pozostają nieosiągalne.

W „Weselu” Wyspiański kreśli postacie reprezentujące różnorodne podejścia do kwestii narodowych i społecznych. Symboliczna postać Gospodarza (Włodzimierz Tetmajer) oraz jego goście, jak Pan Młody (Lucjan Rydel) czy Dziennikarz (Rudolf Starzewski), mimo dobrej woli nie są w stanie przełamać dystansu kulturowego i społecznego, który dzieli je od chłopów, takich jak Czepiec czy Jaśko. W jednej ze scen widzimy, jak Czepiec pyta o polityczne wydarzenia: „Cóż tam, panie, w polityce?” - co świadczy o zainteresowaniu i aspiracjach chłopów do uczestnictwa w sprawach narodowych. Jednakże, jak wskazuje Wyspiański, te aspiracje są często lekceważone przez warstwy inteligenckie, które przedstawiają chłopów w sposób paternalistyczny.

Wyspiański używa elementów fantastycznych, by jeszcze bardziej uwydatnić różnice i napięcia między postaciami. Pojawiają się widma, które ukazują traumy i niedokończone sprawy z przeszłości, zarówno na poziomie indywidualnym, jak i narodowym. Postać Wernyhory, legendarnego wróża, symbolizuje niespełnione nadzieje na zjednoczenie i powstanie narodowe, które były bliskie sercu wielu Polaków, lecz zawsze gdzieś niespełnione przez brak jedności i konkretnej woli działania.

W kontekście „Wesela”, krytyka społecznych podziałów odnosi się również do niemożności podjęcia faktycznego działania. Kluczowym momentem jest scena, w której Gospodarz dostaje „złoty róg” od Wernyhory, symbolizujący nadzieję na powstanie, lecz róg zostaje zgubiony przez Jaśka, który zamienia go na czapkę z pawimi piórami. To symboliczne wydarzenie wskazuje na zawiedzioną szansę przez błahe powody, co stanowi metaforę dla niezdolności Polaków do faktycznego zjednoczenia i działania na rzecz wspólnego celu.

Przechodząc do „Lalki” Bolesława Prusa, możemy zobaczyć inne, lecz równie krytyczne spojrzenie na relacje społeczne w polskim społeczeństwie końca XIX wieku. Prus w swoim dziele przedstawia panoramę warszawskiej społeczności, koncentrując się na postaci Stanisława Wokulskiego, ambitnego kupca, który stara się przełamać bariery klasowe. „Lalka” w mistrzowski sposób ukazuje zderzenie aspiracji z rzeczywistością w sposób, który jest w dużej mierze zgodny z duchami i postaciami z „Wesela”.

Wokulski jest postacią tragiczną, której losy nierozerwalnie łączą się z epoką przemian społecznych i gospodarczych. Z jednej strony jest człowiekiem interesu, który zna wartość pracy i kapitału, z drugiej strony romantykiem, marzącym o miłości i zjednoczeniu społecznych różnic. Jego niefortunna miłość do arystokratki Izabeli Łęckiej staje się alegorią nieprzezwyciężalnych różnic klasowych i społecznych uprzedzeń. Mimo bogactwa i niesamowitych osiągnięć w handlu, Wokulski nie jest w stanie zbliżyć się do świata arystokracji, dla której pozostaje jedynie „kupcem” i „dorobkiewiczem”.

Prus w „Lalce” ukazuje również nędzę i beznadziejność życia najuboższych warstw społecznych, takich jak subiekci w sklepie Wokulskiego czy mieszkańcy Powiśla. Przez postać doktora Szumana i jego refleksje na temat społeczeństwa, Prus wskazuje na potrzebę solidarności i współpracy między warstwami społecznymi, aby pokonać narodowe słabości i uprzedzenia. Jednak podobnie jak w „Weselu”, także tutaj przeszkody wydają się trudne do pokonania.

Oba utwory, zarówno „Wesele” Wyspiańskiego, jak i „Lalka” Prusa, ukazują krytyczne spojrzenie na polskie społeczeństwo końca XIX i początku XX wieku. Autorzy tych dzieł poruszają kwestie społecznych podziałów, uprzedzeń oraz niespełnionych nadziei na zjednoczenie i rozwój społeczeństwa. Wspólnie uczulają czytelnika na istotę tych problemów, wskazując jednocześnie na konieczność pełniejszego zrozumienia i solidarności między różnymi warstwami społecznymi jako warunku dla prawdziwego rozwoju narodowego.