Znaczenie gatunku w konstrukcji świata literackiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.01.2024 o 13:56

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.01.2024 o 20:01

W literaturze świat przedstawiony jest zbudowany na wielu fundamentach – wydarzeniach, postaciach, miejscu, czasie akcji, ale również na gatunku literackim, który jest kluczowym elementem strukturalnym dzieła. Gatunki literackie pełnią funkcję swoistych instrukcji dla czytelnika, wskazując na to, w jaki sposób należy odbierać i interpretować dany tekst. To one w dużej mierze określają zasady konstrukcji świata przedstawionego, dynamikę fabuły, a nawet możliwości charakterystyki postaci.

Przykładem, w którym gatunek ma znaczący wpływ na świat przedstawiony, jest "Lalka" Bolesława Prusa. Powieść ta zalicza się do gatunku realizmu, co wpływa na wiarygodność i prawdopodobieństwo przedstawionego świata. Realizm koncentruje się na szczegółowym, często obiektywnym przedstawieniu rzeczywistości, co w "Lalce" objawia się poprzez dokładne przedstawienie społeczeństwa warszawskiego drugiej połowy XIX wieku. Prus nie szczędzi detali w opisach miejskich krajobrazów, mieszkań, strojów, a nawet zachowań i mowy postaci, co sprawia, że świat jego powieści wydaje się być namacalnym i realnym odzwierciedleniem ówczesnej Polski.

Inne implikacje niesie za sobą gatunek fantasy, który można przypisać np. do sagi o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego. Świat przedstawiony w szeregu powieści o Geralcie z Rivii jest skonstruowany na zasadach odmiennych od naszej rzeczywistości, obowiązują tu elementy magiczne, istoty fantastyczne i specyficzne dla tego uniwersum prawa. W przypadku fantasy gatunek wyznacza granice wyobraźni, ale jednocześnie jest to świat rządzący się własnymi prawami i logiką, które autor musi konsekwentnie przestrzegać, by utrzymać spójność konstrukcji.

Z kolei w poezji, gdzie gatunek często nakłada inne ograniczenia, jak forma wiersza czy rytm, konstrukcja świata przedstawionego również zależy od wybranego gatunku. Sonet, charakteryzujący się ściśle określoną formą, wymusza na autorze lapidarność wyrazu i skondensowanie przekazu, co wpływa na sposób, w jaki czytelnik postrzega i interpretuje przedstawione obrazy i emocje. W sonetach Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego widzimy, jak poeta wykorzystuje tę formę do przekazania głębokiego, metafizycznego zamyślenia nad światem, jego naturą i duchowymi dylematami człowieka.

Gatunek kryminału oraz powieści detektywistycznych, takich jak słynne dzieła Agathy Christie, ma także ogromny wpływ na sposób kreowania świata przedstawionego. Tutaj akcja kręci się wokół zagadki do rozwiązania, a świat jest przedstawiony jako miejsce pełne tajemnic i nieoczekiwanych zwrotów akcji. Reguły gatunku nakazują, by w fabule znalazły się fałszywe tropy, a także skrupulatnie zbudowana intryga, która doprowadza do zaskakującej rozwiązanki.

W literaturze dla dzieci, reprezentowanej m.in. przez "Alicję w Krainie Czarów" Lewisa Carrolla, gatunek często umożliwia eksperymentowanie z logiką i zasadami świata przedstawionego. Powieść tę cechuje nonsensowność oraz zabawa słowem i logiką, co jest charakterystycznym rysunkiem literatury tego typu. Kreowanie świata w literaturze dziecięcej, gdzie zasady rzeczywistości mogą być dowolnie modyfikowane dla zabawy i edukacji, znacząco zależy od konwencji gatunkowych.

Podsumowując, gatunek literacki, będąc swego rodzaju formułą zawierającą charakterystyczne cechy, reguły i konwencje, odgrywa centralną rolę w kształtowaniu świata przedstawionego w dziele literackim. Ogranicza lub poszerza możliwości kreacji, wprowadza pewien rodzaj porządku czy chaosu, a przede wszystkim przekazuje czytelnikowi wskazówki, jak należy interpretować dany tekst i co w nim można uznać za element konstrukcyjny rzeczywistości literackiej.