Założenia programowe XX-lecia międzywojennego: "Proces” Franza Kafki

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.01.2024 o 16:07

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.01.2024 o 17:42

XX-lecie międzywojenne to czas intensywnych poszukiwań nowych form i treści, zarówno na polu literatury, jak i w innych dziedzinach kultury i sztuki. Okres ten cechuje się próbą odnalezienia odpowiedzi na nowe, palące problemy i zjawiska społeczne, które wynikły po zniszczeniach I wojny światowej oraz w obliczu rosnącej niepewności co do kierunku, w którym podąża współczesny świat.

W literaturze XX-lecia międzywojennego obserwujemy z jednej strony tendencję do afirmacji życia, manifestowaną na przykład w futuryzmie czy ekspresjonizmie, a z drugiej – głęboką refleksję nad kondycją ludzką, niejednokrotnie przepełnioną poczuciem alienacji, rozpadu wartości i bezsilności wobec nieuchronnych sił historii czy biurokracji. To właśnie w tych mniej optymistycznych aspektach XX-lecia międzywojennego doszukiwać się można analogii do „Procesu” Franza Kafki.

„Proces”, napisany w 1914 roku, ale opublikowany dopiero po śmierci Kafki w 1925 roku, stanowi jedno z najbardziej znanych dzieł czeskiego pisarza i uważany jest za proroczy obraz totalitarnych tendencji, które miały dominować w Europie w latach 30. XX wieku. Główny bohater utworu, Josef K., pewnego ranka zostaje aresztowany bez podania przyczyny. Nie wie, kto go oskarża, nie zna treści zarzutów i staje przed sądem, który jest nieuchwytny i nieprzejrzysty.

Zasadniczym założeniem programowym literatury międzywojennego dwudziestolecia było zwrócenie uwagi na jednostkę zagubioną w labiryntach nowoczesnego świata. Kafka w swoim dziele doskonale oddaje ten stan zbiorowej psychiki. Jego „Proces” to metafora uniwersalnej walki jednostki z bezosobową i wszechobecną instytucją, która pozbawia człowieka autonomii i siły działania. Narracja prowadzi przez serię absurdalnych i kafkowsko-groteskowych zdarzeń, kolejnych etapów procesu, błądzenia po korytarzach sądu, spotkań z urzędnikami, adwokatami, sędziami, którzy funkcjonują w systemie, ale równie mało rozumieją jego istotę.

Pokazane w „Procesie” bezradność i osamotnienie jednostki przed potęgą aparatów państwowych i prawniczych oddają jeden z głównych tematów epoki - kryzys wartości i tożsamości. W dobie międzywojennej, gdzie tradycyjne punkty odniesienia traciły na znaczeniu, literatura stawała przed zadaniem portretowania człowieka we współczesnym, zdezintegrowanym świecie. Kafka swoją powieścią wpisuje się w ten dyskurs, dostarczając wnikliwej analizy mechanizmów władzy i jej oddziaływania na psyche jednostki.

Istotnym aspektem, jaki łączy Kafkę z programami literackimi XX-lecia międzywojennego, jest również sposób przedstawienia rzeczywistości. Realizm dobrego obyczaju zostaje odrzucony na rzecz nowych, eksperymentalnych form narracyjnych – takich jak absurd, groteska, a nawet surrealizm. Kafka prekursorsko stosuje te techniki, tworząc uniwersum, które jest jednocześnie realistyczne i oniryczne.

W wymiarze symbolicznym, „Proces” można czytać jako diagnozę nadchodzących zmian społeczno-politycznych, które miały ogromny wpływ na Europę międzywojenną. Niepewność, lęk, poczucie zagrożenia to uczucia, które definiowały tamte czasy. Kafka, mimo że nie żył, aby doświadczyć najmroczniejszych lat totalitaryzmu, niemal proroczo przedstawił dylematy i obawy, które miały stać się codziennością dla wielu osób.

Podsumowując, „Proces” Kafki można rozpatrywać jako literacką emanację założeń programowych dwudziestolecia międzywojennego. Dzieło to, z jego pesymistycznym obrazem społeczeństwa, skomplikowanymi strukturami władzy i zagubioną jednostką, stanowi wyrazisty komentarz do czasów przełomowych dla całej Europy, a zarazem prekursorskie dzieło, które zapowiadało nadchodzącą epokę niepewności i represji.