Człowiek w obliczu wojny

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.01.2024 o 16:37

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 25.01.2024 o 23:31

Wojna jako zjawisko ekstremalne od wieków towarzyszy ludzkości. Każde jej oblicze obnaża najbardziej pierwotne instynkty, ukazując zarówno heroizm, jak i bezmiar ludzkiej tragedii. Na przestrzeni dziejów literatura nie raz zajmowała się próbą uchwycenia i zrozumienia skomplikowanej natury człowieka w obliczu tego dramatycznego doświadczenia. W tym celu przyjrzymy się kilku dziełom literackim, które ukazują różne perspektywy ludzkiego zachowania podczas wojny.

Przykładem może być tu powieść "Na zachodnim froncie bez zmian" Ericha Marii Remarque’a. Niemiecki autor, wychodząc z własnych doświadczeń jako żołnierza frontowego, przedstawił losy ludzi młodych, wychowanych w duchu patriotyzmu, którzy gwałtownie zmierzyli się z rzeczywistością okopów I wojny światowej. Kontrast między tym, czym jest wojna, a tym co sądzili, że będzie, jest opisany z pasją i uczuciem. Remarque pokazał, jak brutalnie zderzenie z wojenną rzeczywistością przekształca niewinność w cynizm, a marzenia – w koszmary.

W literaturze polskiej poruszająca analiza ludzkiego zachowania w czasie wojny znajduje się w "Medalionach" Zofii Nałkowskiej. Książka ta, będąca zapisem zbrodni dokonanych w czasie II wojny światowej na terenie okupowanej Polski, wstrząsa i skłania do refleksji. Nałkowska w bezpretensjonalny sposób przedstawiła autentyczne historie ludzi, którzy znaleźli się w sytuacji granicznej. Przez pryzmat małych, osobistych tragedii i zbrodni ukazała uniwersalny ból i tragedię wojny oraz doniosłość ludzkiej godności i solidarności w obliczu okrucieństwa.

Nie można przy tym zapominać o twórczości poetyckiej, jak w przypadku wierszy Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Jeden z najsłynniejszych polskich poetów II wojny światowej, będąc zarówno poetą, jak i żołnierzem Armii Krajowej, w swoich utworach, jak "Elegia o... chłopcu polskim", dosadnie ukazał rozdźwięk między młodzieńczymi pragnieniami a brutalną rzeczywistością wojenną. Pisał o utraconej młodości, miłości, nadziejach i o marzeniach, które w obliczu śmierci przybierają całkiem inny wymiar.

W powieści "Chłopi" Władysława Reymonta także odnajdujemy wątki dotyczące wpływu wojny na człowieka, chociaż toczy się ona na drugim planie. Skupia się ona na kręgu życia w małej wiosce, lecz nie sposób pominąć momentów, gdy wojna przenika do tej zamkniętej, lokalnej społeczności, wprowadzając zamieszanie i zmieniając dotąd spokojne życie prostych ludzi.

Z kolei "Rozmowy z katem" Kazimierza Moczarskiego to świadectwo wyjątkowe, z jednej strony dokument, a z drugiej literacka opowieść. Autor, będąc więźniem i przesłuchiwanym przez SS-mana Jürgena Stroopa, stawia pytania o moralność, ludzką psychikę i mechanizmy rządzące człowiekiem w sytuacjach ekstremalnych.

Powyższe przykłady literackie pokazują, że w obliczu wojny ludzka psychika poddawana jest próbom, które wypaczają lub podkreślają ludzkie cnoty i wady. Wojna rujnuje nie tylko ciała, ale i dusze, pozostawia trwałe blizny na psychice, wprowadza chaos w wartości i porywa człowieka w wir wydarzeń, na które nie ma wpływu. Każdy reaguje inaczej: niektórzy stają się bohaterami, inni padają ofiarami, jeszcze inni – zbrodniarzami. Literatura stara się zgłębić te reakcje, przemyśleć i przekazać przyszłym pokoleniom, byśmy potrafili zrozumieć przeszłość oraz, być może, lepiej przygotować się na przyszłość.