Oświecenie - ogólna charakterystyka epoki

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.01.2024 o 11:36

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.01.2024 o 13:18

Oświecenie, znane także jako wiek rozumu, to epoka, w której rozum stał się najważniejszym narzędziem zgłębiania prawd o świecie i człowieku. W literaturze nazywano je również wiekiem filozofów, co oddaje dominującą rolę myślicieli pragnących rzucić światło na mroczne niewiedzy zakamarki. Podejmowano próby wyjaśnienia zjawisk naturalnych, społecznych i politycznych, kierując się ideami przedstawienia świata w racjonalny i naukowy sposób, inspirowane naukami eksperymentalnymi, takimi jak fizyka Newtona.

Ramy czasowe Oświecenia obejmują XVII wiek i trwają aż do lat 70. XVIII wieku, zaś w Polsce przyjęło się je kojarzyć z całym XVIII wiekiem aż do 1822 roku. Był to czas zmagania się z feudalnym porządkiem oraz sarmatyzmem. W Polsce można wskazać trzy fazy oświecenia: wczesną, dojrzałą i schyłkową. Dążyło się przede wszystkim do podważenia nie tylko monarchii absolutnych, ale i ugruntowanych przywilejów szlachty.

Główne nurty artystyczne Oświecenia obejmują klasycyzm, czerpiący inspiracje ze starożytności, gdzie antyczne ideały proporcji i harmonii postrzegano jako obiektywne kryteria piękna. Ceniono jasność, symetrię, a ideały antyczne stanowiły podstawę do budowania nowoczesnych porządków politycznych i społecznych. Tymczasem sentymentalizm, zainicjowany przez takich myślicieli jak Rousseau czy Goethe, skupiał się na emocjach i poczuciu, które miały równie dużą wartość co rozum. W Polsce nurt ten znalazł swoje odbicie w Puławach, które stały się symbolem epoki sentymentalnej. Rokoko natomiast wpłynęło głównie na sztukę i architekturę, podkreślając dekoracyjność i wdzięk.

W dziedzinie literatury oświecenie oferuje bogactwo gatunków, wśród których istotną rolę odgrywa bajka jako narzędzie do przekazywania morałów w formie alegorycznej. Satyra natomiast służyła jako broń w ręku pisarzy do krytykowania wad społeczeństwa, a polscy reprezentanci gatunku, tacy jak Krasicki czy Naruszewicz, przyczynili się do rozwoju tego gatunku. Poemat heroikomiczny parodiował epos bohaterski, komedie i sielanki przedstawiały ideały życia towarzyskiego i obyczajowego, a felietony i eseje przekazywały poglądy autorów na ważne sprawy życiowe. Poemat opisowy i oda pełniły funkcję dydaktyczno-filozoficznej, często łącząc wysoką retorykę z nauczaniem.

Kierunki filozoficzne XVIII wieku są wynikiem intensywnych debat intelektualnych. Empiryzm Bacona podkreślał znaczenie doświadczenia w poznaniu, w odniesieniu do racjonalizmu Kartezjusza, który ufał przede wszystkim rozumowi. Wśród dominujących wartości epoki należy wymienić utylitaryzm, czyli przekonanie, że czyny powinny być oceniane pod kątem użyteczności, humanitaryzm, podkreślający znaczenie dobroci międzyludzkiej, optymizm w wierze w nieskończony postęp ludzkości oraz krytycyzm, czyli postawę krytycznego oceniania rzeczywistości.

Podsumowując, oświecenie było epoką w której ludzie uwierzyli w potęgę rozumu, empirii i nauki. Ukształtowało wizję człowieka jako istoty zdolnej do samo naprawy i doskonalenia, co w przyszłości doprowadziło do licznych przemian w zakresie praw człowieka i wolności obywatelskich. Zmieniło nie tylko myślenie ówczesnych pokoleń, ale również miało decydujący wpływ na rozwój myśli nowożytnej.

Lektury komplementarne, takie jak "Oświecenie" autorstwa Zbigniewa Libery czy "Oświecenie" autorstwa Mieczysława Klimowicza, pozwalają na dogłębne zrozumienie fenomenu tej epoki i jej znaczenia dla dzisiejszej kultury i myśli.