„Bywa nieraz, że stajemy w obliczu prawd, dla których brakuje słów” Jan Paweł II. Czy literatura XX wieku może być potwierdzeniem tej myśli?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 31.01.2024 o 10:22

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.01.2024 o 14:26

W sercu XX wieku, zmąconego ludzkimi cierpieniami i niewyobrażalnymi tragediami, słowa Jana Pawła II o prawdach, które pozostają bez słów, wydają się szczególnie trafne. Literaturze niejednokrotnie przypadał trudny obowiązek zapisywania doświadczeń, które wydają się wykraczać poza granice ludzkiej wyobraźni i języka.

XX wiek to czas, w którym świat przeszedł przez dwa totalitarne reżimy oraz dwie wojny światowe, doświadczając w ich trakcie również Holokaustu. Takie doświadczenia historyczne wymagały od pisarzy poszukiwania nowych środków wyrazu, by choć w części oddać wagę i napięcie tych cierpień. Poniższe rozważania mają na celu wykazanie, że literatura XX wieku stała się świadectwem nieuchwytnej, często niewypowiedzianej prawdy o ludzkiej kondycji w obliczu nadmiaru zła.

"Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa, pisanej w czasach Związku Radzieckiego, przedstawia absurdalną relację między dobrem a złem, ludzkim a diabelskim. Moskwa staje się areną zderzenia dwóch światów, gdzie rzeczywistość zniekształcana jest przez siły ponadnaturalne. Bułhakow stworzył dzieło, które w swojej polifoniczności unosi się nad zrozumieniem i próbuje znaleźć język na opisanie wizji piekła na ziemi. Szczególnie w momentach, kiedy postaci stają w obliczu kompletnego odwrócenia porządku społecznego, słowa zdają się zawodzić.

Franz Kafka w "Procesie" wprowadza nas w świat Józefa K., który zostaje wciągnięty w labirynt niezrozumiałego i bezdusznego systemu prawnego. To literackie przedstawienie groteskowego porządku świata, w którym nie sposób znaleźć logiki. Człowiek, jak pisze Kafka, jawi się jako istota bezsilna wobec zaistniałej sytuacji i niezrozumiałego oskarżenia, co stanowi głębokie odzwierciedlenie uczucia alienacji i braku słów, by wyrazić bunt przeciwko anonimowemu systemowi.

Poezja Czesława Miłosza, zwłaszcza wiersz "Campo di Fiori", ukazuje wstrząsający obraz człowieka bezsilnego wobec historii, prezentując powtarzający się schemat okrucieństwa. Przez pryzmat zdarzeń codziennych ukazane jest ludzkie niezrozumienie dla gwałtownych wstrząsów dziejowych, gdzie przez chwilę, podczas zabawy na karuzeli, świat wydaje się nie pamiętać o zbrodniach wojennych.

Zbigniew Herbert w swoich wierszach, jak choćby w "Panu Cogito o potrzebie ścisłości", także odwołuje się do doświadczenia niewypowiedzianej prawdy, szukając sposobu na wyrażenie tego, co pozostaje poza granicami języka. Poeta wykazuje, że nieuchwytność i niepewność, to elementy natury postaci, które pozwalały mu opisywać ludzką rzeczywistość w całości jej tragicznego wymiaru.

"Medaliony" Zofii Nałkowskiej przynoszą świadectwo ludzkiego okrucieństwa podczas II wojny światowej, a behawioryzm, którego używa, jest sposobem na oddanie skali tego zjawiska. Dzieło to w dramatycznym ujęciu unaocznia mechanizmy ludzkiego działania w ekstremalnych warunkach.

Podobnie, pisarze jak Tadeusz Borowski w swoich "Opowiadaniach" i Gustaw Herling-Grudziński w "Innym świecie" stają przed wyzwaniem nazwania obozowego koszmaru. Teksty te otwierają na przeróżne doświadczenia związane z obozami koncentracyjnymi, szukając słów na opisanie ludzkiego zezwierzęcenia i codziennego dramatu.

Literatura XX wieku ukazuje nie tylko brak odpowiednich słów, ale również, jak wiele prawd zostało przemilczanych albo pochowanych głęboko w pamięci ludzkiej. Dzieła te przypominają o niemożności pełnego zrozumienia i wyrażenia doznanych krzywd w warunkach totalitarnych reżimów, wojny oraz poniżania ludzkiej godności.

XX wiek to także czas pojawienia się pojęć takich jak "zło banalne", które próbuje uchwycić Hannah Arendt analizująca proces Adolfa Eichmanna. Literatura, w swej niewystarczalności wobec przeogromnej skali zbrodni XX stulecia, staje się jednak świadkiem tych wydarzeń, przyszłym pokoleniom przekazując obraz człowieka, będącego zarówno sprawcą jak i ofiarą.

W zakończeniu należy zaznaczyć, że literatura XX wieku była i jest bezcennym świadkiem czasów, dla których często "brakowało słów". Jako medium, które przekracza granice językowe i kulturowe, pozwala na uczucie współczucia, ale również na zrozumienie ludzkiej zdolności do okrucieństwa. Dzieła pisarzy tego wieku, mimo że nieraz opisują niewypowiedziane i trudne do wyobrażenia doświadczenia, stanowią ważne zapisy ludzkiej historii, a w obliczu powracających w szczególnych momentach historii wyzwań, jak terroryzm czy ludobójstwa, przypominają nam o słabościach naszego gatunku i o trudnościach we wzmocnieniu humanitaryzmu w człowieku.