Ból, rozpacz i kryzys renesansowej postawy w „Trenach” Jana Kochanowskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.02.2024 o 13:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.02.2024 o 17:33

Adam Mickiewicz nazywając "Treny" Jana Kochanowskiego "świętą księgą narodu" wskazywał na wyjątkowe miejsce tego dzieła w literaturze polskiej. Jan Kochanowski, żyjący w XVI wieku, poeta Renesansu, ucharakteryzowany był przede wszystkim humanistycznym ujęciem człowieka, który poszukując harmonii pomiędzy ciałem a duchem, stawiał na wykształcenie i rozwój intelektualny. Kontekst powstania "Trenów", to tragedia osobiście dotykająca poety - śmierć ukochanej córki Urszulki. To wydarzenie staje się punktem zwrotnym, który nie tylko zachwiał dotychczasowym porządkiem w życiu Kochanowskiego, ale i wprowadził kryzys w jego renesansową postawę.

Kochanowski przed stratą córki zafascynowany był ideałami epikurejskimi i stoickimi. Idea złotego środka, a więc życia w umiarze, dokonywanie wyborów zgodnych z etyką oraz zdolność do odczuwania i doceniania radości z prostych, codziennych przyjemności, wydawały się być solidną podstawą renesansowej filozofii życiowej. Poeta w swojej twórczości często podkreślał znaczenie harmonii oraz umiejętność zachowania spokoju i równowagi wobec zmieniających się losów.

Nagła tragedia, jaką było odejście Urszulki, wprowadza jednak kryzys. Rozpacz i ból stają się dominującymi emocjami w "Trenach". Trudność pogodzenia się ze stratą, która wydaje się naruszać wszelkie zasady racjonalnego pojmowania świata, doprowadza do wątpliwości wobec wcześniej wyznawanych przekonań. Rozpoczynając cykl "Trenów", Kochanowski wprowadza motyw cierpienia, którego intensywność i wszechogarniający charakter stawiają pod znakiem zapytania wartość stoickiego spokoju i opanowania.

Analizując poszczególne "Treny", widać, jak poeta przybliża nam swoje introspekcje, ból i rozpacz. W "Trenie" IV i V wykorzystuje metaforykę cierpienia, wskazując na siły zła, które przyczyniły się do śmierci dziecka, ukazuje bunt wobec losu. "Tren" VIII z kolei dostarcza wizji ogarniającej poety pustki po stracie córki. Natomiast w "Trenach" IX, X, XI Kochanowski dosięga szczytu kryzysu światopoglądowego. Ironizuje z postawy stoickiej, która wydaje się niewystarczająca, aby sprostać ogromowi doświadczonej tragedii. Pojawiają się tu również wątpliwości wobec istnienia Boga i sensu cnotliwego życia.

Jednakże, "Treny" to także proces odbudowywanie wartości i przezwyciężania buntu. Kochanowski, ostatecznie zdaje sobie sprawę z konsekwencji całkowitego zaprzeczenia dotychczasowym przekonaniom. W "Trenie" XIX, widzimy próbę poradzenia sobie z tragedią, akceptację życiowej lekcji jako części egzystencji.

"Treny" w twórczości Kochanowskiego to nie tylko literacki pomnik dla Urszulki. Stanowią one punkt zwrotny, gdzie osobisty charakter dzieła łączy się z renesansowym humanizmem, świadcząc o duchowej transformacji poety. Dzięki nim, poeta przedefiniował swoją filozofię życiową, która od filozoficznych koncepcji epikureizmu i stoicyzmu, poprzez ból i rozpacz, doprowadziła go do punktu, gdzie pocieszenie znajduje w wierze, akceptacji i nowym spojrzeniu na świat.

Kochanowski jako wizerunek stoika, który poddany został najcięższej z prób, pokazuje, że "Treny" to dzieło uniwersalne, traktujące o przemijaniu, cierpieniu i dążeniu do sensu wobec nieuchronnej straty. Ostatecznie, przerabiając swoje filozoficzne fundamenty, poeta dochodzi do wniosku, że prawdziwe uspokojenie i siłę daje nie stoicki spokój i opanowanie, ale wiara, nadzieja i miłość, które pozwalają na akceptację i zrozumienie ludzkiej natury oraz miejsca człowieka w kosmosie.