Obecność symbolizmu w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.04.2024 o 14:33

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 18.02.2024 o 15:52

Symbolizm stanowi jeden z najważniejszych i najciekawszych nurtów w sztuce przełomu XIX i XX wieku. Definiując go, warto podkreślić, że opiera się on na wykorzystaniu symbolu, aby wyrazić idee i emocje leżące poza bezpośrednim, dosłownym znaczeniem słów i obrazów. W symbolizmie, symbol staje się kluczowym narzędziem ekspresji, za pomocą którego autorzy próbują dotknąć tajemnic ludzkiej egzystencji, duchowości czy metafizyki. Polska literatura nie jest wyjątkiem w tej kwestii, a twórczość Jana Kasprowicza doskonale wpisuje się w kanon symbolistycznej poezji.

Jednym z wyraźnych przedstawień symbolizmu w literaturze polskiej jest „Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach” autorstwa Jana Kasprowicza. Utwór ten, osadzony w malowniczym krajobrazie Tatr, wykorzystuje bogactwo tej natury, by wyrazić skomplikowane przemyślenia dotyczące ludzkiej egzystencji. Kasprowicz angażuje zmysły czytelnika, opisując szum wiatru, zapach kwitnącej róży czy widok majestatycznych skał, by następnie zanurzyć go w głębi symboliki tych elementów. Róża staje się symbolem życia, jego urody, ale i cierni czyli przeciwności, a próchniejąca limba – metaforą śmierci i przemijania. Kontrast między tymi symbolami prowadzi do refleksji nad nieodłącznością życia i śmierci, urody istnienia i jego skończoności.

Inny potężny przykład symbolizmu znajdziemy w „Statku pijanym” Arthura Rimbauda, który wyróżnia się na tle francuskiej poezji. Poeta, opisując podróż statku bez kapitana po nieokiełznanych wodach, tworzy metaforę życia, przemierzającego niewiadome, często zbuntowanego przeciw tradycyjnym regułom. Epitet „pijany” opisuje próbę wyzwolenia się z narzuconych konwencji, poszukiwanie wolności, ale jednocześnie tęsknotę za stabilnością i „normalnością”. Paradoksalność tej wolności, gdzie niekiedy pragnie się powrotu do bezpiecznej przystani, pomimo buntu przeciw jej ograniczeniom, jest wyraźnie zarysowana przez Rimbauda w jego wizjonerskim utworze.

Nie można pominąć „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego, które jest fascynującym studium polskiej duszy i społeczeństwa, przesiąknięte głębokim symbolizmem. Postać Chochoła, wywodząca się z polskich wierzeń ludowych, staje się tu przewodnikiem przez świat marzeń, aspiracji, lecz także smutku i niezrealizowanych nadziei. Poprzez zjawy i duchy, Wyspiański diagnozuje kondycję społeczną narodu – od bierności inteligencji, przez zdezorientowanie międzyklasowe, aż po zagubienie wobec własnej tożsamości i historii. Chochoł, oscylujący między symbolem ochrony tradycji a uśpieniem świadomości społecznej, stawia pytania o możliwość i cenę przebudzenia narodowego ducha.

Podsumowując, symbolizm w literaturze jest narzędziem bogatym i wielowymiarowym, pozwalającym dotknąć tego, co ukryte, niejasne lub transcendentne. Analizowane utwory - od poezji Kasprowicza, przez francuską poezję Rimbauda, aż po dramat Wyspiańskiego - ukazują uniwersalność i różnorodność tego nurtu. Pokazują, jak za pomocą symbolu można wyrażać głębokie emocje, krytykę społeczną, refleksje nad ludzką naturą oraz nad złożonością świata i jego percepcji. Symbolizm nadaje literaturze głębi, otwierając przed czytelnikiem drzwi do szerzej pojętej refleksji nad życiem, społeczeństwem i samą ludzką egzystencją.