Dylemat aksjologiczny: znaczenia i konsekwencje

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 27.10.2025 o 18:28

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 25.02.2024 o 11:33

Dylemat aksjologiczny to sytuacja konfliktowa, w której jednostka staje przed koniecznością dokonania wyboru między dwoma wartościami lub postawami etycznymi, z których każda ma znaczącą wagę, ale są one ze sobą niezgodne lub wzajemnie się wykluczają. Problematyka ta pojawia się w literaturze na różnych płaszczyznach i w różnorodnych kontekstach, stanowiąc jedną z najbardziej uniwersalnych i zarazem najbardziej intrygujących kwestii moralnych.

Jednym z klasycznych przykładów przedstawienia dylematu aksjologicznego w literaturze jest tragedia Sofoklesa "Antygona". W centrum dramatu znajduje się konflikt między Antygoną a Kreonem, stawiający pytanie o to, co jest ważniejsze - posłuszeństwo prawu boskiemu czy przestrzeganie prawa stanowionego przez ludzi. Antygona, stając w obronie nadrzędności prawa boskiego, decyduje się na pogrzebanie brata Polinejkesa, łamiąc tym samym zakaz Kreona, co prowadzi do tragicznego finału. Dylemat, przed którym stoi Antygona, dotyczy kwestii wierności wartościom, które uznaje za absolutne, wobec przepisów ustalonych przez władzę polityczną.

Innym przykładem literackim, w którym widoczny jest dylemat aksjologiczny, jest "Dżuma" Alberta Camusa. Powieść przedstawia mieszkańców algierskiego miasta Oran, którzy muszą zmierzyć się z epidemia dżumy. Centralnym motywem jest tutaj dylemat moralny, przed którym stają bohaterowie - wybór między bezczynnością a działaniem w obliczu tragedii. Doktor Rieux, główny bohater, mimo świadomości bezsilności wobec losu, postanawia działać i walczyć z chorobą, wybierając etykę zaangażowania. Powieść Camusa porusza w ten sposób pytanie o sens i wartość ludzkiego działania w obliczu nieuchronnej śmiertelności i cierpienia.

Dylematy aksjologiczne pojawiają się również w nowszych dziełach literackich. Przykładem może być "Harry Potter" J.K. Rowling, gdzie młody czarodziej stoi przed wyborem między poświęceniem własnego życia a możliwością zniszczenia Voldemorta, co z kolei przyniosłoby pokój i ocalenie wielu osób. Harry Potter, mimo ogromnej stawki, decyduje się na akt najwyższego poświęcenia, co jest wyrazem jego głębokiego przekonania o wartości ofiary dla wyższego dobra.

W konfrontacji z dylematem aksjologicznym, literackie postacie często doświadczają głębokiej introspekcji i poszukiwania własnej drogi w labiryncie wartości. To, w jaki sposób rozstrzygają swoje wewnętrzne konflikty, nie tylko definiuje ich charakter, ale również dostarcza czytelnikom okazji do refleksji nad własnym systemem wartości i moralności. Dylematy aksjologiczne w literaturze są więc znaczące nie tylko z punktu widzenia analizy postaci i fabuły, lecz również w kontekście rozważań nad uniwersalnymi zagadnieniami etycznymi.