Motyw exegi monumentum w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.02.2024 o 16:30

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 12.02.2024 o 18:45

Motyw exegi monumentum, oparty na słynnym wersie z "Ody" Horacego, stanowi esencję ludzkich dążeń do pozostawienia po sobie trwałego śladu. Narrator w wierszu Horacego, dumny ze swojej twórczości, oznajmia, iż stworzył dzieło nie mniejsze niż pomniki z brązu, a nawet Piramidy. Jest on przekonany, że jego poezja przetrwa wieki, stając się nieśmiertelnym pomnikiem jego talentu i geniuszu. To przesłanie zawarte jest w czasem parafrazowanym zdaniu "Exegi monumentum aere perennius", czyli "Postawiłem pomnik trwalszy niż ze spiżu". Słowa te należą już do kanonu literatury światowej, inspirując wielu twórców do refleksji nad własnym wkładem w kulturę.

W literaturze polskiej znaleźć możemy liczne przykłady, gdzie pisarze i poeci starali się odpowiedzieć na pytanie o sens twórczości i jej trwałość. Adam Mickiewicz w "Sonetach krymskich" tworzy poetycki pomnik przyrody, kultury, a także swoich osobistych przeżyć, które zdają się przekraczać granice czasu i przestrzeni. Jego twórczość, zakorzeniona w osobistym doświadczeniu, przeszła do historii literatury jako niezatarty ślad geniuszu poety.

Również Juliusz Słowacki w swoim utworze "Testament mój" przemyślał kwestię artystycznej nieśmiertelności. Poeta, wyraźnie nawiązując do Horacego, z przekonaniem stwierdza, że zostawił Polsce swoje słowa, które mają służyć nie tylko jako piękno poetyckiej formy, ale także wyrazić duszę narodu w trudnych dla niego czasach. Trwałość dzieła Słowackiego wyraża się nie tyle w formie materialnej, ile w oddziaływaniu na kolejne pokolenia Polaków.

W epoce pozytywizmu trwałość dzieła sztuki wyrażała się przez pryzmat pracy u podstaw i jej społeczno-użytecznego wymiaru. Bolesław Prus w "Lalce" poprzez postać Wokulskiego pokazał, że prawdziwym pomnikiem człowieka jest jego działalność na rzecz społeczności i wkład w naukę. Mimo że Wokulski nie osiągnął materialnego sukcesu, to przesłanie jego działań pozostaje trwałe.

Natomiast w "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej zaznacza się, że chociaż bohaterowie mogą mieć swoje rzeczywiste pomniki, to prawdziwa ich trwałość tkwi w ziemi przez nich uprawianej, tradycji i miłości do ojczyzny, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie.

W kontekście XX wieku, w twórczości Zbigniewa Herberta, odnajdujemy inną interpretację tego motywu. W wierszu "Przesłanie Pana Cogito", poeta pisze o trudach i wyzwaniach wewnętrznej wędrówki człowieka. Pomnik, jaki stawia Herbert, to jeden z samodoskonalenia, poszukiwania wartości oraz zmagania z własnymi ograniczeniami.

Podsumowując, motyw exegi monumentum w literaturze nabiera różnych kształtów, zależnie od epoki, wyznawanych wartości i światopoglądu autora. Od antycznego Horacego po współczesnych poetów, trwałe dzieło pozostające po twórcy wyraża głęboką potrzebę zostawienia po sobie śladu, który przetrwa czas i będzie punktem odniesienia dla przyszłych pokoleń. Literatura staje się w ten sposób uniwersalnym pomnikiem nie tylko twórczości danego autora, ale również odzwierciedleniem humanistycznych dążeń i poszukiwań sensu w przemijającym świecie.