Na podstawie wybranych utworów literackich ustosunkuj się do myśli Ericha Fromma, że sumienie człowieka odzywa się dopóty, dopóki nie "zatracił on siebie"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.08.2024 o 12:43

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.08.2024 o 11:58

.

Sumienie to jeden z najbardziej zagadkowych, ale zarazem fundamentalnych aspektów ludzkiej natury. Możemy je opisać jako wewnętrzny drogowskaz moralny, który prowadzi nas w codziennym życiu, pomagając rozwiązywać dylematy etyczne i moralne. Jest to nasz wewnętrzny głos, który ostrzega nas przed złymi czynami i nakłania do tych właściwych. W codziennym życiu sumienie pełni kluczową rolę, pozwalając nam na autorefleksję i samoocenę, co jest nieodzowne w kształtowaniu naszego charakteru i moralności.

Erich Fromm, niemiecki filozof i psychoanalityk, w swoim dziele stwierdza: "Sumienie człowieka odzywa się dopóty, dopóki nie 'zatracił on siebie'". Ta myśl ukazuje, jak bardzo złożona i delikatna jest struktura ludzkiego sumienia. Załamuje się ona jedynie w sytuacjach, gdy człowiek zupełnie traci swoją tożsamość moralną i zatraca się w moralnym upadku.

Celem tego wypracowania jest analizowanie cytatu Fromma w kontekście wybranych utworów literackich. Biorąc pod uwagę "Makbeta" Williama Szekspira i "Zbrodnię i karę" Fiodora Dostojewskiego, zostanie ukazana rola sumienia w życiu bohaterów i ich decyzjach.

Część I: Analiza utworu "Makbet" Williama Szekspira

Makbet na początku utworu jest przedstawiany jako odważny i lojalny żołnierz, oddany swojemu królowi. Sumienie Makbeta działa bez zarzutu, co dostrzegamy w jego początkowych rozterkach moralnych przed popełnieniem zbrodni. Przed zabójstwem króla Duncana, Makbet przeżywa silne wahania: "Jeżeli to jest uczynione, kiedy to jest uczynek zrobiony; byłoby najlepiej zrobione szybko" (Akt I, scena 7). Te słowa doskonale ilustrują wewnętrzny konflikt Makbeta, który z jednej strony pragnie władzy, ale z drugiej odczuwa moralne opory.

Pierwsze wyrzuty sumienia pojawiają się natychmiast po dokonaniu morderstwa. Makbet, pod wpływem Lady Makbet, decyduje się na zbrodnię, ale jego sumienie nie pozwala mu zapomnieć o tym, co zrobił. Koszmary, wizje i symboliczne zjawy, takie jak krwawe ręce, dręczą go: "Nie będę już więcej spał! Glamis zabił sen! Cawdor nie będzie więcej spał!" (Akt II, scena 2). Te elementy pokazują, jak silne są wyrzuty sumienia Makbeta po popełnieniu morderstwa.

Jednak z biegiem czasu Makbet zaczyna zagłuszać swoje sumienie, popełnia kolejne zbrodnie, aby zatuszować pierwsze. Moment zatracania sumienia jest szczególnie widoczny w scenie z myciem rąk, gdzie Lady Makbet mówi: "Trochę wody oczyści nas z tej zbrodni" (Akt II, scena 2), a potem sama popada w obłęd, cały czas próbuje zmywać niewidzialną krew z rąk. To symboliczne ukazanie, jak sumienie Makbeta i jego żony staje się coraz bardziej zagłuszone, prowadząc ich do moralnej przepaści.

Makbet ostatecznie staje się przykładem człowieka, który zatracił siebie. Jego moralny upadek prowadzi do osamotnienia, paranoi i wewnętrznej pustki. Jego relacje z innymi bohaterami stają się ulotne i bezwartościowe. Makbet ginie nie tylko fizycznie, ale przede wszystkim moralnie, co potwierdza słuszność twierdzenia Ericha Fromma.

Część II: Analiza utworu "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego

Raskolnikow, w przeciwieństwie do Makbeta, jest od samego początku psychicznie rozdarty. Jego decyzja o popełnieniu zbrodni wynika z ideologicznych przekonań, że jako „nadczłowiek” ma prawo przekraczać moralne granice. Jednakże zaraz po dokonaniu morderstwa odczuwa natychmiastowe wyrzuty sumienia. Opis morderstwa lichwiarki i jego skutków pokazuje, jak silnie sumienie Raskolnikowa wpływa na jego psychikę: "Nie mógł znieść tego widoku; krwawe plamy na podłodze, pęknięta głowa staruchy i skargi jej siostry. Znowu dźgnął, poczuł, że trafia w coś twardego" (Księga II). Po tym akcie sumienie zaczyna go dręczyć, objawiając się w postaci bezsenności, choroby i strachu przed wykryciem przez policję.

Raskolnikow przez całą powieść zmaga się z wyrzutami sumienia. Stopniowo dojrzewa do przyznania się do winy, co jest kluczowym elementem jego duchowej przemiany. Ważną rolę odgrywa Sonia – młoda prostytutka, która mimo swojego ciężkiego życia zachowuje czyste sumienie i moralne przewodnictwo. Sonia, będąc symbolem sumienia, pomaga Rodionowi zrozumieć wagę jego czynu i nakłania go do przyznania się do winy.

Proces odnajdywania siebie przez Raskolnikowa jest długi i bolesny. Ostateczna spowiedź i przyznanie się do winy jest dla niego katharsis, momentem oczyszczenia i rozpoczęcia procesu odzyskiwania siebie. Raskolnikow przechodzi od stanu moralnego zagubienia do momentu refleksji nad swoimi czynami, co potwierdza, że sumienie odzywa się dopóki człowiek nie zatraci siebie.

Część III: Porównanie bohaterów

Z kolei u Raskolnikowa wyrzuty sumienia prowadzą do procesu odnajdywania siebie. Jego moralna przemiana dzięki pomocy Soni i przyznaniu się do winy ukazuje, że nawet po popełnieniu zbrodni, człowiek może odnaleźć drogę do moralnej odnowy. Raskolnikow ukazuje, że sumienie jest kluczowym elementem w procesie zachowania swojej tożsamości i moralnej integralności.

Zakończenie

Myśl Ericha Fromma, że sumienie człowieka odzywa się dopóty, dopóki nie "zatracił on siebie", znalazła swoje potwierdzenie w analizowanych utworach. Makbet, zatraciwszy swoje sumienie, zatracił również siebie, podczas gdy Raskolnikow, dzięki wyrzutom sumienia i wewnętrznej refleksji, odnalazł swoją drogę do moralnej odnowy.

Literatura odgrywa kluczową rolę w refleksji nad moralnością. Przykłady literackie, takie jak "Makbet" i "Zbrodnia i kara", pomagają lepiej zrozumieć ludzką psychikę i moralność, ukazując, jak ważne jest dbanie o rozwój sumienia, aby zachować integralność własnej tożsamości.