Determinizm w "Granicy" Nałkowskiej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.04.2024 o 9:59

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 3.04.2024 o 20:34

Determinizm w "Granicy" Zofii Nałkowskiej jest jednym z kluczowych tematów, który przewija się przez całą powieść. W centrum uwagi znajduje się życie głównej bohaterki – Zenona Ziembiewicza, które zdaje się być w dużej mierze przesądzone przez czynniki zewnętrzne, takie jak pochodzenie społeczne, środowisko, w którym dorastał, czy historię swojej rodziny. Analizując losy Zenona i osób go otaczających, możemy przyjrzeć się, w jakim stopniu te zewnętrzne uwarunkowania wpłynęły na ich życie i decyzje.

Poczynając od pochodzenia Zenona, można zauważyć, iż fakt urodzenia się w rodzinie pochodzącej z niższych warstw społecznych, mocno wpłynął na jego dalsze losy. Jego ojciec był urzędnikiem kolejowym, a matka pochodziła z deklasowanej szlachty. Ten mieszany rodowód sprawiał, że Zenon od początku był rozdarty między różnymi światami - chłopskim, z którego wywodził się jego ojciec, a szlacheckim, z którego pochodziła matka. To pochodzenie znacznie determinowało jego wybory życiowe i ścieżkę, jaką obrano za niego – od edukacji po marzenia o osiągnięciu wyższej pozycji społecznej.

W powieści często powraca temat determinizmu społecznego, zgodnie z którym nasze miejsce w społeczeństwie jest w dużym stopniu przesądzone przez uwarunkowania, na które nie mamy wpływu. Znamiennym przykładem jest tu postać Justyny Bogutówny, która pochodzi z niższych warstw społecznych i mimo posiadania ambicji oraz pragnienia poprawy swojego losu, nie jest w stanie wydostać się poza granice narzucone przez jej pochodzenie.

Kolejnym ważnym aspektem determinizmu w powieści jest wpływ środowiska na kształtowanie się osobowości i życiowych decyzji Zenona. Otoczenie, w którym dorastał i działał – zarówno w swoim rodzinnym Boleborzu, jak i później, studiując i pracując – znacząco przyczyniało się do formowania jego postaw i wyborów. Zarówno środowisko inteligenckie, jak i kontakty z ludźmi o poglądach socjalistycznych wpływały na jego idee i sposoby działania.

Ostatecznie nawet próby Zenona, by przeciwdziałać swojemu przesądzonemu przez uwarunkowania losowi, zdają się tylko potwierdzać tezę o determinizmie. Dążenie do poprawy swojego statusu społecznego i wpływu politycznego, a także jego związki zarówno z Elżbietą, reprezentującą świat, do którego aspiruje, jak i z Justyną, będącą symbolem jego korzeni, pokazują jak trudno jest wyzwolić się spod wpływu czynników determinujących nasze życie.

Sumując, "Granica" Zofii Nałkowskiej ukazuje losy bohaterów, którzy nieustannie walczą z determinizmem społecznym i osobistym. W powieści przedstawione zostaje pytanie, czy jesteśmy w stanie przełamać wyznaczone nam granice, czy też nasze życie jest już z góry określone przez czynniki, na które nie mamy wpływu. Ta dwuznaczność sprawia, że "Granica" jest powieścią, która skłania do refleksji nad własnym życiem i wyborami, które dokonujemy.