Człowiek wolny czy zdeterminowany: "Granica" i "Lalka"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.03.2024 o 11:23

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.03.2024 o 15:39

Człowiek staje w obliczu wielu decyzji, zarówno tych małych, codziennych, jak i tych przełomowych, które mogą zdecydować o całym jego życiu. Pytanie o to, czy jest on wolny w wyborach, jakie dokonuje, czy też zdeterminowany przez czynniki zewnętrzne, takie jak środowisko, w którym się wychował, czy geny, które odziedziczył, towarzyszy ludzkości od wieków. Tematyka ta była przedmiotem wielu dzieł literackich, w tym "Granicy" Zofii Nałkowskiej.

"Granica", jedno z najważniejszych dzieł Nałkowskiej, porusza właśnie problematykę wyboru między moralnością a egoizmem, wpływem środowiska na kształtowanie się charakteru człowieka. Główni bohaterowie, Zenon Ziembiewicz oraz Elżbieta Biecka, stają przed trudnymi decyzjami, które mimo iż podejmowane są z pozoru wolnej woli, wydają się być w dużym stopniu zdeterminowane przez czynniki zewnętrzne. Zenon, wychowany w środowisku inteligenckim, pod wpływem ambicji i pragnienia lepszego życia dokonuje wyborów, które mają tragiczny wpływ na ludzi wokół niego. Jego działania zdają się wynikać z konfliktu wewnętrznego między wartościami, w które został wpojony, a środowiskiem, z którego się wywodzi oraz dążeniem do sukcesu w społeczeństwie określającym pozycję człowieka jego majątkiem i stanowiskiem.

Porównując "Granice" z inną lekturą obowiązkową, na przykład z "Lalką" Bolesława Prusa, można zaobserwować podobną tematykę wyboru i determinacji. W "Lalce" Wokulski, chociaż wydaje się mieć wolną wolę do kierowania własnym życiem, z biegiem wydarzeń okazuje się być w dużym stopniu zdeterminowany przez swoją obsesję na punkcie Izabeli oraz przez podziały społeczne epoki. Wokulski, mimo bogactwa i społecznego statusu, nie jest w stanie przekroczyć barier między nim a arystokracją, co wskazuje na pewną determinację społeczną, która skazuje go na niepowodzenie.

Odnosząc się do wybranego kontekstu, którym może być współczesność, kwestia wolności i determinacji człowieka wydaje się być równie aktualna. Żyjemy w czasach, które teoretycznie oferują nieograniczone możliwości wyboru i indywidualizmu, jednak jednocześnie nasze decyzje i preferencje są silnie wzmacniane przez media, reklamę, kulturę masową czy algorytmy mediów społecznościowych. W taki sposób, choć wydawać by się mogło, że jesteśmy bardziej wolni niż kiedykolwiek, to w rzeczywistości działamy w obrębie określonych przez społeczeństwo ram.

Podsumowując, analiza zarówno "Granic" Zofii Nałkowskiej, jak i "Lalki" Bolesława Prusa, a także kontekstu współczesnego dobitnie pokazuje, że granica między wolnością a determinacją człowieka jest płynna i skomplikowana. Człowiek jest istotą społeczną i jako taki jest do pewnego stopnia zależny od otaczającego go świata, ale również posiada zdolność do dokonywania wyborów, które mogą przekraczać z góry narzucone mu granice. Ostatecznie więc można dojść do wniosku, że jesteśmy zarówno wolni, jak i zdeterminowani, i to w jaki sposób bilansujemy między tymi dwoma aspektami życia, kształtuje naszą ludzką kondycję.