"Dziewczyna" Bolesława Leśmiana - analiza i interpretacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.07.2024 o 12:16

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 5.07.2024 o 11:41

Bolesław Leśmian to jeden z najwybitniejszych polskich poetów, którego twórczość charakteryzuje się unikalnym stylem, bogatym językiem i głębokim filozoficznym przesłaniem. Twórczość Leśmiana, pełna neologizmów, fantastycznych wizji i barwnych opisów, nie tylko zarysowuje granice świata realnego, ale również przeplata je z domeną nierzeczywistości, czyniąc jego poezję jedyną w swoim rodzaju. Również wiersz "Dziewczyna", pochodzący z tomu "Napój ciernisty" z 1936 roku, stanowi wspaniały przykład jego twórczego geniuszu.

"Dziewczyna" to ballada, która opowiada o dwunastu braciach marzących o tytułowej dziewczynie. Wiersz ma wyraźny charakter filozoficzny i łączy elementy realistyczne z metafizycznymi. Leśmian kreuje w nim świat, w którym realność i nierzeczywistość przenikają się wzajemnie, tworząc tajemniczy i bogaty obraz.

Wiersz "Dziewczyna" składa się z 20 dystychów, co oznacza, że jest zbudowany z dwuwierszy. Taka forma sprzyja oddaniu rytmiczności i regularności, co jest charakterystyczne dla wiersza sylabotonicznego. Wersy są regularnie zestrojone pod względem akcentów, co nadaje im rytm ośmiostopowego jambiku, wzmacnianego przez hiperkatalaksę. Regularność rymów żeńskich ułożonych parzyście (AABB) wprowadza harmonię i spójność, co tylko podkreśla dramaturgię i emocjonalny ładunek utworu.

Leśmian w "Dziewczynie" wykorzystuje szerokie spektrum środków stylistycznych i językowych. Użycie neologizmów, takich jak „zaprzepaszczony” czy „usił”, dodaje poetyckiego charakteru i pomaga w budowie świata przedstawionego, który jest realistyczny, a jednocześnie odrobinę oderwany od rzeczywistości. Poeta używa również licznych środków poetyckich, takich jak synekdochy i anafory. Na przykład, fraza „I powymarły jeszcze raz...” wykorzystuje anaforę, by wzmocnić uczucie powtarzalności i marności ludzkiego istnienia, podczas gdy synekdocha w postaci „łamią się piersi, trzeszczy kość” skutecznie oddaje dramatyzm i fizyczny ból braci.

Onomatopeiczne wyliczenia, takie jak „i tylko młot inaczej dzwoni...” sprawiają, że czytelnik niemal słyszy dźwięki opisywane w wierszu, co dodaje realizmu i dynamizmu scenom. Dramatyzujące elementy quasi-dialogowe, takie jak „O, prędzej skruszmy zimny głaz...”, wprowadzają dodatkowy ładunek emocji i napięcia, podkreślając heroiczną walkę bohaterów. Retoryczne pytania i apostrofy, na przykład „A ty z tej próżni czemu drwisz...”, nadają wierszowi burzliwe emocje i oddają wewnętrzne rozterki postaci.

Pod względem interpretacji, "Dziewczyna" przedstawia filozoficzną balladę, w której realizm miesza się z nierzeczywistością. Bracia są przedstawieni jako konkretne, indywidualne postaci – osoby z krwi i kości, podczas gdy Dziewczyna pozostaje abstrakcyjna i nieosiągalna. Jest ona symbolem nieosiągalnych pragnień i celów, które choć są marzeniem, pozostają poza zasięgiem.

Motyw dążeń i trudu w balladzie "Dziewczyna" jest wyjątkowo wyrazisty. Bracia podejmują ogromny wysiłek, próbując pokonać opór materii w imię głosu Dziewczyny. Ich poświęcenie, głęboko ludzkie i bardzo dramatyczne, nie przynosi jednak satysfakcjonującego finału – mimo że oddają ciała „na strwon”, ich trud, choć heroiczny, okazuje się daremny. W końcu mur się wali, ale za nim nie ma wyczekiwanej dziewczyny. Motyw, w którym bracia stawiają czoła materii, aby zdobyć nieosiągalny cel, przypomina mityczne, heroiczne wyzwania, jak te opisane w pracach Heraklesa.

Znacząca rolę w wierszu "Dziewczyna" odgrywa liczba dwanaście, która ma szerokie konotacje w literaturze i kulturze. Dwanaście pokoleń Izraela, apostołów, gwiazd wieńca Matki Boskiej, znaków zodiaku, miesięcy w roku czy prac Heraklesa – ta liczba symbolizuje pełnię, harmonię, porządek i cykliczność, a także nieustanne zmagania i próby, jakie podejmuje człowiek w trakcie swojego życia.

Brak nagrody za poniesiony trud oraz tragizm całej historii podkreślają pesymistyczną filozofię Leśmiana. Świat w jego wizji jest nieprzewidywalny i zmienny, często sprzeczny z ludzkimi oczekiwaniami i nadziejami. Podobnie jak w "Dusiołku", uczucie żalu i buntu wobec świata jest wszechobecne – bracia, mimo heroicznego wysiłku, nie są w stanie osiągnąć celów, które przewyższają ich ludzkie możliwości.

Podmiot liryczny w wierszu "Dziewczyna" jest zaangażowany emocjonalnie w historię, co wyraża się w licznych wykrzyknieniach i pytaniach retorycznych. Jego zmaganie się z opisywaną rzeczywistością oddaje nie tylko stan umysłu braci, ale również uniwersalne, ludzkie doświadczenie dążenia do nieosiągalnego i konfrontacji z nieznanym.

Podsumowując, "Dziewczyna" Bolesława Leśmiana to utwór, który wciąga czytelnika w głębię ludzkich pragnień, heroizmu i tragizmu. Dziewczyna jako symbol niezaspokojonych pragnień i wiecznej tajemnicy oraz bracia jako symbol ludzkiego heroizmu w obliczu nieznanych celów odzwierciedlają dwoistość egzystencjalnych zmagań. Leśmian wskazuje, że choć ludzki wysiłek może wydawać się daremny, to w nim tkwi wartość godna szacunku. Aktywność i sprzeciw wobec biernej egzystencji stają się kluczowymi wartościami, jakie Leśmian chce przekazać w swojej poezji. Wracając do pytania otwierającego balladę, refleksja nad sensem istnienia i miejscem człowieka w świecie prowadzi do konkluzji, że choć nasze dążenia mogą być pełne trudu i niepewności, są one integralną częścią ludzkiego doświadczenia, które nadaje sens naszemu istnieniu.