Porównawcza analiza fragmentów noweli pod tytułem „Gloria victis" autorstwa Elizy Orzeszkowej i powieści pod tytułem "Kompleks polski" Tadeusza Konwickiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.05.2024 o 18:01

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 8.05.2024 o 21:49

Wprowadzenie do tematyki bohatera literackiego, zajmującego centralne miejsce w wielu dziełach literatury polskiej, pozwala na dogłębną analizę różnych technik narracyjnych i ideologicznych perspektyw. Dwie znaczące prace - nowela „Gloria victis” autorstwa Elizy Orzeszkowej oraz powieść „Kompleks polski” stworzona przez Tadeusza Konwickiego, choć opierają się o podobne tło historyczne, przedstawiają bohatera literackiego w zupełnie różny sposób. W obu tych dziełach przewija się postać generała Romualda Traugutta, co stanowi punkt wyjścia do naszej porównawczej analizy.

„Gloria victis” to hołd złożony uczestnikom powstania styczniowego, gdzie Orzeszkowa celebruje narodowe dążenia do wolności, skupiając się na heroicznych i romantycznych aspektach buntu. W przeciwieństwie, „Kompleks polski” Konwickiego, pisany w realiach Polski Ludowej, z perspektywy czasu poddaje w wątpliwość dotychczasowe mity i interpretacje, analizując postać Traugutta z dystansu, podkreślając jego ludzkie, pełne wad strony.

Analizując „Gloria victis”, można zauważyć jak Orzeszkowa używa romantycznych motywów heroizmu, które są obrazem cierpienia i poświęcenia. Traugutt jest tu przedstawiony jako męczennik i wódz, prawie mesjańska postać, której działania są fundamentem przyszłego odrodzenia narodu. Użycie przez Orzeszkową bogatego języka i metafor służy budowaniu w czytelniku poczucia szacunku i podziwu dla powstańców. Przesłanie noweli wyraźnie podkreśla wartości takie jak poświęcenie, honor i patriotyzm.

W kontraście stoi „Kompleks polski” Konwickiego, gdzie postać Traugutta zostaje przedstawiona w sposób zdecydowanie bardziej realistyczny i humanistyczny. Konwicki, koncentrując się na codziennych troskach, niedoskonałościach i konfliktach wewnętrznych swojego bohatera, demitologizuje narodowego heroiczny obraz. Styl Konwickiego jest ironiczny, często krytyczny, co pozwala na dystans do przeszłości i jej bohaterów, podkreślając, że heroizm często służy celom propagandowym i manipulacji.

Porównując te dwa obrazy Traugutta, widzimy kontrast między idealizacją a relatywizacją postaci. Orzeszkowa i Konwicki, choć odwołują się do tych samych postaci historycznych, to jednak przekazują dość różne interpretacje i komunikaty. Orzeszkowa, zainspirowana epoką romantyzmu, kreuje postać wyniosłą, niemalże bez skazy, podczas gdy Konwicki, piszący w innym okresie historycznym, gdzie społeczna refleksja nad przeszłością była znacznie głębsza, maluje Traugutta jako człowieka z krwi i kości, z jego wadami i zaletami.

Okresy powstania dzieł mają tutaj kluczowe znaczenie. Dzieło Orzeszkowej powstało stosunkowo szybko po upadku powstania, w czasie, gdy narodowa trauma była jeszcze świeża i potrzeba mitów była silna. Z kolei Konwicki, pisząc w rzeczywistości komunistycznej Polski, miał zupełnie inne zadanie - analizę i krytykę narodowych mitów w ujęciu bardziej sceptycznym i analitycznym.

Podsumowując, różnorodność w literackim portretowaniu bohaterów historycznych przez Orzeszkową i Konwickiego podkreśla złożoność i wielowymiarowość narodowej pamięci oraz roli literatury w jej kształtowaniu i dekonstrukcji. Odbicie różnych epok w obu utworach pozwala na refleksję nad prawdziwą naturą heroizmu i bohaterstwa oraz rolę, jaką literatura odgrywa w naszym rozumieniu historii i samych siebie.