Eliza Orzeszkowa „Gloria victis”- omówienie treści

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.05.2024 o 10:10

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 5.05.2024 o 9:20

Opowiadanie Elizy Orzeszkowej "Gloria victis" to jeden z najbardziej wzruszających literackich hołdów złożonych powstańcom styczniowym. Eliza Orzeszkowa, postać istotna dla epoki pozytywizmu, w swojej twórczości często podejmowała tematykę społeczną i narodową, jednocześnie próbując diagnozować bolączki ówczesnej Polski i zwracać uwagę na potrzebę reform i edukacji. Tłem dla powstania utworu "Gloria victis" były wydarzenia powstania styczniowego, które miało miejsce w 1863 roku. Było to największe z powstań narodowych dążących do odzyskania niepodległości przez Polskę i istotnie wpłynęło na literaturę polską, stając się symbolem ofiarności i heroizmu.

Geneza "Gloria victis" silnie wiąże się z osobistymi przekonaniami Orzeszkowej, co do wartości narodowych oraz jej sympatii dla sprawy powstańczej, ukazując romantyczne nadzieje i tragiczną klęskę. Autorka, będąc świadkiem tych wydarzeń, choć młoda, już wtedy uzmysłowiła sobie ciężar historyczny i ludzki tej nierównej walki.

Opowiadanie rozpoczyna się opisem natury, wspominając o wielkiej burzy, która ma zmyć ślady krwi powstańczej rzezi. Główni bohaterowie – Romuald Traugutt i Karol Tarłowski – stają się postaciami symbolicznymi: Traugutt jako wódz i decydent strategii powstańczej, Tarłowski jako zuchwały i pełen młodzieńczego zapędu bojownik. Scena potyczki w lesie, choć opisana z dystansu natury – świadka i kronikarza, ukazuje okrutną i nierówną walkę, w której młodzi powstańcy zostają zamordowani.

Śmierć bohaterów skłania do refleksji nad motywami biblijnymi, które są obecne w utworze. Traugutt, porównywany do Chrystusa czy Mojżesza, występuje jako mesjasz, który mimo śmierci prowadzi swój naród ku wyzwoleniu. Tarłowski zaś, choć nie jest tak jednoznacznie zakorzeniony w motywach biblijnych, wyłania się jako apostoł wolności. Przez całość przebija zderzenie idei romantycznych z pozytywistyczną koncepcją pracy u podstaw.

Symboliczne hasło "Gloria victis", czyli chwała zwyciężonym, nabiera głębokiego znaczenia metafizycznego i moralnego. Mimo porażki i śmierci, powstańcy, walczyli o wyższe wartości, które, jak chce Orzeszkowa, żyją dalej w narodowej pamięci i inspirują kolejne pokolenia. Ich klęska staje się paradoksalnie triumfem ducha, kondycją do przewartościowania kluczowych dla identyfikacji narodowej wartości.

Poświęcenie powstańców, pomimo fizycznej klęski, według autorki, zapewnia im nieśmiertelność w historii oraz moralne zwycięstwo. Przywołanie uniwersalnych wartości sprawia, że "Gloria victis" staje się dziełem ponadczasowym, manifestującym wiarę w nieustanną potrzebę walki o wolność i sprawiedliwość.

Opowiadanie "Gloria victis" Elizy Orzeszkowej posiada nie tylko ogromną wartość literacką, ale również kulturotwórczą, kształtującą narodową tożsamość i pamięć historyczną. W obliczu współczesnych dążeń wolnościowych, przesłania zawarte w dziele zdają się niezwykle aktualne, podkreślając rolę literatury i artysty w społeczeństwie, jako strażników pamięci, historii i wartości.