"Lament" - interpretacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.06.2024 o 7:24

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 3.06.2024 o 7:17

Tadeusz Różewicz, twórca zanurzony w tragedii wojny, to poeta, dramaturg, prozaik oraz scenarzysta. Był on członkiem pokolenia Kolumbów, czyli polskich młodych ludzi urodzonych około lat 20., których dorosłe życie przypadło na czas II wojny światowej. Wojenne doświadczenia wpłynęły na jego twórczość, czyniąc ją niesłychanie głęboką i refleksyjną. Jednym z utworów, które doskonale ilustrują te przeżycia, jest wiersz "Lament" z tomu "Niepokój". Wiersz ten jest naznaczony okrucieństwem wojny i w wyjątkowy sposób prezentuje tragiczne doświadczenia zarówno osobiste, jak i pokoleniowe.

Gatunek wiersza

"Lament" Różewicza nawiązuje do tradycji starożytnej formy lamentu, znanej w literaturze polskiej jako tren. Geneza tego gatunku wywodzi się z Grecji, gdzie stosowano go do opłakiwania zalet zmarłego oraz wyrażania głębokiego smutku i żalu. "Lament" Różewicza jednak wychodzi poza klasyczne ramy trenu – nie opłakuje jednostki, lecz moralność całego pokolenia.

Budowa utworu

Wiersz składa się z pięciu zwrotek o nieregularnej budowie, różniących się zarówno długością wersów, jak i liczbą sylab. Jest to wiersz biały, pozbawiony rymów, co czyni go bardziej surowym i autentycznym. Minimalizm formy podkreśla też prostotę ekspresji Różewicza, manifestującą się w nieskomplikowanych, lecz pełnych emocji zwrotkach.

Liryka i podmiot liryczny

"Lament" jest przykładem liryki bezpośredniej, typowej dla liryki apelu, w której podmiot liryczny wypowiada się w pierwszej osobie liczby pojedynczej. Mimo brak jednoznacznych przesłanek, można utożsamić podmiot liryczny z samym autorem, gdyż wiele wskazuje na osobiste przeżycia Różewicza. W rzeczywistości podmiot liryczny staje się głosem pokolenia Kolumbów, młodych ludzi na zawsze zmienionych przez wojnę.

Podmiot liryczny w wierszu "Lament" zwraca się do różnych grup społecznych – kapłanów, nauczycieli, sędziów, artystów, lekarzy, szewców – co wzmacnia uniwersalny wydźwięk utworu.

Środki stylistyczne

Wiersz obfituje w środki stylistyczne, które podkreślają jego emocjonalny ładunek.

Apostrofa to bezpośredni zwrot do adresata, w tym przypadku różnych grup społecznych („O kapłani!”, „Nauczyciele!”, „Sędziowie!”), co nadaje utworowi charakter apelu.

Wyliczenie (enumeracja) wzmacnia apelacyjny charakter wypowiedzi, natomiast anafora – powtarzanie tych samych zwrotów na początku wersów ("nie jestem młody") – potęguje wyraz osobistego rozpadu i zagubienia.

Epitety takie jak "tkliwa biel", "śmiech cherubiński" oraz metafory, na przykład "jasność otwartego czoła", budują plastyczność obrazu i kontrast między delikatnością, niewinnością a brutalnością rzeczywistości.

Inwersja, czyli zmiana naturalnego porządku słów, wprowadza specyficzny rytm wypowiedzi, oddając niepokój i wewnętrzne rozdarcie podmiotu lirycznego.

Odwołania do postaci mitologicznych i historycznych, takich jak Achilles, Hektor czy św. Franciszek, tworzą kontrast między heroicznymi wzorami, a rozbitą moralnością współczesnego młodego pokolenia.

Interpretacja wiersza

"Lament" Różewicza jest wierszem, który można interpretować jako spowiedź lub modlitwę podmiotu lirycznego, przytłoczonego okrucieństwami wojny. Zwracając się do różnych grup społecznych, podmiot liryczny prosi o zrozumienie swojego traumatycznego doświadczenia i wyraża cyniczne podejście do wartości głoszonych przez świętych i herosów.

Opis postaci podmiotu lirycznego

Postać podmiotu lirycznego to młody mężczyzna, delikatny i urodziwy, ale zraniony wojną do tego stopnia, że jego duch jest stary i połamany. Wygląd zewnętrzny – młodość, delikatność, "niewinność" – kontrastuje z okaleczoną duszą, pełną bolesnych wspomnień.

Anastazja, pojawiająca się w wierszu, przedstawia usposobienie anielskie, co podkreśla wyrażenie "cherubiński śmiech", w zestawieniu z cynizmem i okrucieństwami wojny, którym bohater musiał stawić czoła.

Przemiana wewnętrzna

Przemiana wewnętrzna podmiotu lirycznego jest głęboko związana z doświadczeniami wojennymi. Wojna jest źródłem jego cierpienia i straconej młodości. Jego światopogląd jest zrujnowany przez okrucieństwa, które zmusiły go do porzucenia dotychczasowych ideałów i moralności.

Najbardziej wstrząsającym momentem wiersza jest wyznanie "jestem mordercą". Ta kulminacja podkreśla dramatyczne położenie podmiotu lirycznego, który, wplątany w wojenne działania, stracił możliwość wyboru i stał się bohaterem tragicznym. Niemożność przebaczenia samemu sobie i odrzucenie wiary w Boską interwencję oraz odkupienie win oddają głębokie poczucie winy i tragiczne wspomnienia, które nieodmiennie wpływają na jego życie.

Podsumowanie

Osobiste przeżycia Tadeusza Różewicza, jego udział w konspiracji oraz wojenne walki, w tym strata brata, odcisnęły głębokie piętno na jego twórczości. "Lament" jest utworem, który doskonale ilustruje te zmagania, oferując czytelnikom niezwykle emocjonalne tło związane z tragicznymi wydarzeniami II wojny światowej.

Wiersz "Lament" Różewicza, pochodzący z tomu "Niepokój" opublikowanego w 1947 roku, posiada silne emocjonalne oddziaływanie, stanowiąc metaforyczną żałobę moralności i wartości młodego pokolenia zdewastowanego przez wojnę. Wpływ utworu na czytelnika polega na wywołaniu refleksji nad naturą wojny i jej nieskończonym okrucieństwem oraz nad wartościami, które są przez nią niszczone.

"Lament" Różewicza jako tren jest wyjątkowy w swoim opłakiwaniu nie konkretnej osoby, ale straty moralności całego pokolenia, czyniąc go utworem o dużym znaczeniu nie tylko historycznym, ale także uniwersalnym. Dzieło to skłania do głębokiej refleksji nad wartością człowieczeństwa i brutalnością historii, pozostając wciąż aktualnym i poruszającym dziełem literatury polskiej.