Koncepcja geniuszu w poezji. Interpretacja i analiza porównawcza „Pieśni XXIV” Jana Kochanowskiego i utworu Cypriana Kamila Norwida pod tytułem „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.06.2024 o 17:15

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 10.06.2024 o 17:09

Geniusz to pojęcie, które od wieków intryguje ludzkość. W literaturze określa osobę obdarzoną wyjątkową zdolnością twórczą, wykraczającą poza możliwości przeciętnego człowieka. Geniusz charakteryzuje się głębokim wglądem w rzeczywistość, oryginalnością myśli i zdumiewającą umiejętnością przekazywania swoich idei w sposób, który wywołuje podziw i szacunek. Rola geniuszu w sztuce jest nieoceniona, a jego wpływ na literaturę jest niepodważalny. W niniejszym wypracowaniu pragnę skoncentrować się na analizie i porównaniu dwóch utworów poetyckich: „Pieśń XXIV” Jana Kochanowskiego oraz „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...” Cypriana Kamila Norwida, które w sposób mistrzowski poruszają temat geniuszu.

Część I: Analiza „Pieśni XXIV” Jana Kochanowskiego

„Pieśń XXIV” Jana Kochanowskiego to utwór o podniosłym tonie, pełen patosu i lirycznego uniesienia, którego celem jest ukazanie nieśmiertelności twórcy poprzez jego dzieła. W tym wierszu zauważalna jest szczególna rola epitetów i inwersji, które mają na celu budowanie estetycznej wartości utworu. Dla przykładu, w jednym z wersetów poeta pisze: „O mnie Moskwa i będą wiedzieć Tatarowie”. Dzięki takim zabiegom językowym podkreślany jest majestat twórczości, a sam autor przedstawiany jest jako osoba wyjątkowa, przewyższająca innych śmiertelników.

Struktura „Pieśni XXIV” jest starannie zaplanowana, składa się z pięciu strof o rymach parzystych. W każdej strofie pojawiają się apostrofy, skierowane między innymi do „Myszkowskiego”, przyjaciela i mecenasa poety. Apostrofy te mają na celu wyrażenie wdzięczności i podkreślenie relacji między poetą a jego odbiorcą, co dodaje utworowi osobistego charakteru.

Podmiot liryczny w pieśni posiada podwójną naturę: z jednej strony jest człowiekiem, który podlega ziemskim prawom, z drugiej zaś – wybitnym poetą, którego twórczość przewyższa doczesność. Symbolika ptaka, który unosi się wysoko nad ziemią, jest metaforą poetyckiej indywidualności i niezależności. Motyw nieśmiertelności poprzez twórczość wyrażony jest w słowach: „Nie wszystek umrę”, co podkreśla, że to, co najważniejsze, to nie materialne istnienie, lecz duchowe dziedzictwo, które zostawia artysta.

Część II: Analiza wiersza „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...” Cypriana Kamila Norwida

W wierszu „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...” Cyprian Kamil Norwid w sposób przekorny i ironiczny ukazuje los wielkich geniuszy, którzy za życia byli niedocenieni lub wręcz prześladowani. W utworze pojawiają się przykłady takich postaci jak Sokrates, Dante, Kolumb, Kościuszko czy Napoleon, któż to byli wielkimi myślicielami, odkrywcami, bojownikami, ale ich prawdziwa wartość została doceniona dopiero po ich śmierci.

Struktura wiersza składa się z trzech części. Pierwsza część to sześć strof trójwersowych, w których Norwid stosuje ironię i pytania retoryczne, zastanawiając się nad losem geniuszy. Zadaje pytania w stylu „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie…”, które podkreślają paradoksalne i tragiczne losy wybitnych jednostek. W drugiej i trzeciej części poeta, poprzez filozoficzne rozważania, analizuje, dlaczego wielcy ludzie często zostają docenieni dopiero po śmierci. Takie ujęcie problematyki nad cudownością i tragizmem geniuszu jest w wydźwięku pesymistyczne.

Część III: Porównanie obu utworów

Oba utwory traktują o geniuszu i jego wpływie na świat, jednak różnią się w sposób istotny w podejściu do tematyki. Zarówno Kochanowski, jak i Norwid podkreślają, że twórczość jest nieśmiertelnym pomnikiem ludzkiego ducha. Jednakże „Pieśń XXIV” Jana Kochanowskiego ma wydźwięk bardziej optymistyczny. Poeta przedstawia swoją twórczość jako źródło spełnienia i duchowej nieśmiertelności. W przeciwieństwie do tego, Cyprian Kamil Norwid w wierszu „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...” podkreśla tragiczny los geniuszy, którzy często są niedoceniani za życia i uznanie osiągają dopiero po śmierci.

Pod względem stylu i formy oba utwory również diametralnie się różnią. Kochanowski charakteryzuje się podniosłym stylem, bogatym w kunsztowne ozdobniki językowe, podczas gdy Norwidowi bliżej do ironii, filozoficznych rozważań oraz pytań retorycznych, które mają na celu skłonić czytelnika do refleksji nad losem geniuszy.

Wnioski i podsumowanie

Rola i znaczenie geniuszu w literaturze są nie do przecenienia. Twórczość zarówno Jana Kochanowskiego, jak i Cypriana Kamila Norwida pozostawiła nieodwracalny ślad w polskiej literaturze, co potwierdza ich wartość oraz status geniuszy. Obaj poeci przedstawili uniwersalne prawdy o naturze ludzkiej twórczości i jej wartości.

„Pieśń XXIV” i „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...” to doskonałe przykłady poezji wysokiej, która mimo upływu lat dalej wywiera silne wrażenie na odbiorcach. W podsumowaniu warto zaznaczyć, że zarówno Kochanowski, jak i Norwid mogą powiedzieć o sobie „Nie wszystek umrę”, ponieważ ich twórczość ciągle żyje w sercach kolejnych pokoleń.

Bibliografia

1. Wprowadzenie do literatury polskiej – Monografie i opracowania dzieł Jana Kochanowskiego i Cypriana Kamila Norwida. 2. Krytyczne analizy i interpretacje wierszy – Komentarze literackie, analizy stylistyczne, opinie literaturoznawców.