"Sonet III" - interpretacja

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 15.07.2024 o 17:20

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 14.07.2024 o 6:50

1. Wprowadzenie do tematu

Mikołaj Sęp Szarzyński był wybitnym poetą epoki baroku, której głównym nurtem w literaturze było poszukiwanie transcendencji i próba zgłębienia tajemnic życia i śmierci. Jego twórczość, naznaczona głęboką religijnością, ukazuje człowieka w ciągłej walce między dobrem a złem, światłem a ciemnością, ciałem a duszą. W tych duchowych zmaganiach artysta odnajduje nadzieję w wierze katolickiej. Cykl „Sonetów” Szarzyńskiego, dzieło na poły mistyczne, stanowi wyjątkowe świadectwo tej wewnętrznej walki. „Sonet III” jest szczególny, ponieważ to jedyny z jego wierszy bezpośrednio odnoszący się do Matki Boskiej, co podkreśla jego wyjątkowość i głęboką cześć, jaką poeta darzy postać Maryi.

2. Celem wypracowania

Celem niniejszego wypracowania jest omówienie formy i treści „Sonetu III”, analiza zastosowanych przez poetę środków stylistycznych oraz interpretacja przesłania utworu i jego znaczenia w kontekście całej twórczości Sępa Szarzyńskiego. Chcemy zrozumieć, jak poprzez kunszt literacki i niecodzienne składy, poeta przekazuje głębokie, religijne przesłanie i jakie refleksje chce zainspirować u swoich czytelników.

Część I: Sonet III – analiza i środki stylistyczne

Sonet jest jedną z najbardziej wymagających form poetyckich, składającą się z 14 wersów, które zwykle dzielą się na dwa tetrastychy (czterowiersze) i dwa tercyny (trójwiersze). Sęp Szarzyński jednak wprowadza pewne nowatorstwo kompozycyjne poprzez zamianę ostatniej tercyny na dystych, co stwarza specyficzny układ 4+4+4+2. Ta zmiana kompozycji pozwala na większe zaakcentowanie puenty utworu. Układ rymów w „Sonecie III” to abba abba cdcd ee, co jest klasycznym rozwiązaniem, jednakże bardzo precyzyjnie skomponowanym. Użycie jedenastozgłoskowca ze średniówką po piątej sylabie nadaje utworowi regularny, harmonijny rytm, który jednocześnie uwydatnia napięcie emocjonalne obecne w wierszu.

2. Cechy liryki inwokacyjnej

„Sonet III” ma charakter inwokacyjny, co oznacza, że jest bezpośrednim zwrotem do Matki Boskiej, pełnym pochwał i próśb. W utworze znajdziemy wiele apostrof, które świadczą o głębokim szacunku i duchowej relacji podmiotu lirycznego z Maryją. Przykłady takie jak „Panno bezrówna, stanu człowieczego” oraz „Przedziwna Matko Stworzyciela swego!” ukazują Matkę Boską jako istotę wyjątkową, niemalże boską. Użycie czasowników w drugiej osobie liczby pojedynczej („używasz”, „nastań”, „pokaż”) oraz zaimków osobowych („ty”, „tyś”) sprawia, że zwrot nabiera intymnego charakteru, jakby poeta zwracał się bezpośrednio do Maryi, oczekując jej wsparcia i miłosierdzia.

3. Kunsztowna forma i styl

Styl barokowy charakteryzuje się skomplikowaną formą, bogactwem środków stylistycznych oraz nietypową, często przestawną składnią. W „Sonecie III” Sęp Szarzyński stosuje inwersje, czyli szyk przestawny, który nadaje utworowi podniosłości i patetycznego tonu. Przykładem inwersji może być fraza „Ty, głowę starwszy smoka okrutnego”, gdzie normalny szyk wyrazów został zmieniony dla podkreślenia znaczenia i dramatu tej sceny. Przerzutnie, czyli przeniesienie części zdania do kolejnego wersu, takie jak „wydarzyłaś ratunku / i światłości w tym niezmiernym grzechu”, wprowadzają dynamikę i płynność, która mimo wszystko nie zaburza harmonii utworu, lecz ją wzmacnia.

4. Środki stylistyczne

Sęp Szarzyński w „Sonecie III” korzysta z wielu metafor, które nadają głębi jego poetyckiej wizji. Przykładem może być metafora „Ty, głowę starwszy smoka okrutnego, którego jadem świat był wszystek chory”, gdzie smok symbolizuje Szatana, a jad – grzechy ludzkości. Wykrzyknienia obecne w utworze, takie jak „Przedziwna Matko Stworzyciela swego!”, podkreślają emocjonalny ładunek poezji, ukazując głęboką wiarę i oddanie poety. Porównania, na przykład „Tyś jest dusz naszych jak księżyc prawdziwy”, ukazują Maryję jako doskonały wzorzec duchowości i przewodniczkę w ciemnościach życia. Epitety, takie jak „Panno bezrówna”, „smoka okrutnego”, „wysokie chory”, „księżyc prawdziwy”, „grzech straszliwy”, „ciężkie cienie”, wzbogacają utwór, nadając mu barwności i wieloznaczności. Zastosowane symbole, takie jak smok, księżyc czy światłość, mają kluczowe znaczenie dla interpretacji wiersza, ukazując walkę dobra ze złem oraz ostateczne zwycięstwo boskiej łaski nad grzechem.

Część II: Sonet III – interpretacja

Ważnym aspektem, który wpływa na interpretację „Sonetu III”, jest biografia poety. Mikołaj Sęp Szarzyński, pierwotnie związany z protestantyzmem, podczas pobytu w Wittenberdze zetknął się z naukami Lutra. Jednakże pod wpływem jezuickiej duchowości, poetka nawraca się na katolicyzm. Ta zmiana wyznania była kluczowa dla jego twórczości – po nawróceniu jego poezja zyskała głęboki teocentryczny charakter. „Sonet III” jest tego doskonałym przykładem, ukazującym światopogląd Szarzyńskiego, w którym centrum wszechświata stanowi Bóg, a człowiek znajduje się w wiecznej walce o jego łaskę.

2. Maryja jako pośredniczka

W „Sonecie III”, Maryja jest ukazana jako doskonała pośredniczka między człowiekiem a Bogiem. Szarzyński wychwala jej cnoty – skromność, pokorę, dobroć – oraz jej niezrównaną pozycję jako Matki Bożej. Relacja między Maryją a Chrystusem jest przedstawiona w sposób dualistyczny: z jednej strony jako jedność z Bogiem, z drugiej jako matka swojego Stworzyciela. Poeta podkreśla, że Maryja, mimo swojej ludzkiej natury, została wybrana na wyjątkową rolę dzięki swojej czystości i doskonałości duchowej. Jej pośrednictwo jest niezbędne dla zbawienia ludzkości, a jej cnoty stanowią wzór do naśladowania.

3. Temat zbawienia ludzkości

Analiza symbolizmu w utworze pozwala zrozumieć głębsze przesłanie dotyczące zbawienia ludzkości. Smok symbolizuje Szatana, a jego jad – grzechy, które nękają świat. Maryja poprzez swoje działanie z głową smoka, wskazuje na jej rolę jako wyzwolicielki od grzechu, co odnosi się do jej macierzyńskiej roli wobec Chrystusa – Zbawiciela. Wyniesienie Maryi do nieba jest wynagrodzeniem jej zasług, co również wskazuje na jej wyjątkową rolę w planie zbawienia jako matki, ale i uczestniczki boskiej chwały.

4. Matka Boska jako źródło pocieszenia

Podmiot liryczny w „Sonecie III” opisuje ludzką kondycję jako stan grzeszności, kruchości i cierpienia, symbolizowany przez „smutnej nocy ciężkie cienie”. Maryja jawi się jako źródło ukojenia i światłość, która wyprowadza człowieka z mroku. Jej przewodnictwo w stronę „promieni wiecznego miłosierdzia” jest dla poety jedyną nadzieją na zbawienie i wyzwolenie z grzechów. Maryja funkcjonuje tutaj jako przewodniczka dusz, wprowadzająca je na ścieżkę prowadzącą do Boga.

5. Porównanie do jutrzenki

Maryja jest porównywana do jutrzenki, która rozprasza mrok i zapowiada nadejście słońca. W tej metaforyce jutrzenka symbolizuje Maryję, która otwiera drogę do Boga, przedstawionego jako Słońce – źródło nadziei, światła i życia wiecznego. Jest to obraz budujący optymizm i ukazujący pewność zbawienia dzięki pośrednictwu Maryi.

Zakończenie

„Sonet III” Mikołaja Sępa Szarzyńskiego to wielowymiarowy utwór, którego interpretacja ukazuje głęboką religijność poety, jego teocentryczny światopogląd oraz kunszt literacki. Główne wątki związane z pośrednictwem Maryi, walką ze złem i nadzieją na zbawienie ukazane są poprzez bogactwo środków stylistycznych, które nadają wierszowi barokowy charakter. Styl Sępa Szarzyńskiego jest pełen emocji, symboliki i duchowej głębi.

2. Znaczenie utworu we współczesności

Uniwersalne wartości „Sonetu III”, takie jak poczucie ludzkiej ułomności, potrzeba wsparcia duchowego i nadziei na zbawienie, pozostają aktualne we współczesnym świecie. Pomimo różnic kulturowych i duchowych, jakie dzielą nasze czasy od epoki baroku, refleksje Sępa Szarzyńskiego mogą być inspiracją dla każdego, kto poszukuje duchowego ukojenia i sensu w życiu. Utwór ten niesie przesłanie ponadczasowej wartości i ukazuje, że potrzeba duchowego przewodnika i wiara w boskie miłosierdzie są uniwersalne i niezmienne.