"Salome" - interpretacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.08.2024 o 21:24

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 5.08.2024 o 20:49

---

I. Wstęp

Jan Kasprowicz, wybitny polski poeta okresu Młodej Polski, zapisał się na kartach literatury jako twórca głęboko emocjonalny i filozoficzny. W 1902 roku ukazał się jego zbiór poezji pod tytułem „Ginącemu światu”. W kontekście historyczno-literackim zbliżamy się do momentu, kiedy dekadentyzm dominował w twórczości literackiej, a wpływy filozofii Artura Schopenhauera miały istotny wpływ na artystów tego okresu. W poezji Kasprowicza można dostrzec zarówno fascynacje nihilizmem i pesymizmem, jak również poszukiwania duchowego odrodzenia, co znakomicie oddaje zbiór „Ginącemu światu”. W ramach tego zbioru znajdujemy również hymn „Salome”, który w swej wymowie odwołuje się do symboliki biblijnej, a jego szczególne miejsce w cyklu pozwala na szeroką interpretację.

2. Krótka prezentacja utworu „Salome”

„Salome” to utwór o bogatej symbolice i głębokiej treści. Tytuł wiersza nawiązuje do postaci biblijnej Salome, córki Herodiady, której taniec doprowadził do śmierci Jana Chrzciciela. Wiersz przedstawia liryczny monolog tejże postaci, lamentującej nad głową proroka. Lament Salome, pełen żalu i pożądania, otwiera pole do wielu interpretacji i refleksji nad rolą kobiety, grzechem, miłością i moralnością.

---

II. Salome — analiza wiersza

Wiersz „Salome” wyróżnia się swoją budową hymnu o strukturze stroficznej. Charakteryzuje go wolna forma, gdzie długość strof jest silnie zróżnicowana – od krótkich jednowersowych mini-strof do rozwlekłych 115-wersowych rozdziałów. Taka variatio długości formy podkreśla dynamizm wrażeń i emocji samej Salome, która w monologach przechodzi od skrajnych unerwień po liryczne wyciszenia. Stylistycznie utwór przywodzi na myśl prozę pozbawioną podziałów wersowych, w wielu miejscach nawiązując do stylu biblijnego – przypomina Pieśń nad Pieśniami ze Starego Testamentu, co nadaje mu charakter medytacyjny i refleksyjny.

2. Styl i środki artystyczne

Styl wiersza można określić jako patetyczny, momentami przepełniony ironią. Salome, zamiast zwracać się do bóstwa, kieruje swoje błagalne i pełne uwielbienia apostrofy do proroka Jana Chrzciciela. W tym aspekcie pojawia się nawiązanie do biblijnych stylizacji, które mają na celu uwypuklić kontrast między świętością a profanum. Takie zabiegi językowe sprawiają, że wiersz ma charakter sakralnej pieśni, mimo iż jego treść opowiada o grzechu i cielesnym pożądaniu.

3. Podmiot liryczny i jego wypowiedź

Podmiotem lirycznym w utworze jest Salome, która wypowiada się w pierwszej osobie liczby pojedynczej. Jako żydowska księżniczka, jej postać jest mocno zwiazana z historią Ewangelii. Monolog Salome to połączenie liryki bezpośredniej, quasi narracyjnych fragmentów oraz fragmentów stylizowanych na monodramat, co tworzy efekt teatralności i dramatyzmu. Charakterystyczne są również wtrącenia w formie didaskaliów, które pełnią rolę wyrazów uczuć i głębokich emocji.

4. Środki stylistyczne

Utwór bogaty jest w środki stylistyczne, które nadają mu szczególnego wyrazu. Obfitują w nim anafory (np. „O przyjdź! / O boski przyjdź proroku!”) oraz przerzutnie, które budują dynamikę wersów. Epitety podkreślają intensywność emocji Salome, przedstawiają ją jako istotę pełną pożądania („boski proroku”, „gorące wargi”). Fragmenty pełne emocjonalnych wykrzyknień („Ach! Jak się trwożę!”, „O przyjdź!”) oraz pytania retoryczne dynamizują wypowiedź, podkreślając wewnętrzny konflikt bohaterki. Metaforyczne sformułowania („taniec zapamiętałych żywiołów”) oraz paralelne konstrukcje składniowe wzmacniają poetycki obraz.

---

III. Salome – interpretacja utworu

Fabuła „Salome” koncentruje się na pełnym żalu monologu Salome nad ściętą głową Jana Chrzciciela. Jest to swoista elegia, w której próbuje ona uczynić z proroka swojego kochanka nawet po jego śmierci. Postać Salome, znana z Ewangelii św. Marka i Mateusza, jest wnuczką Heroda Wielkiego. Historia, która mówi o jej tańcu przed Herodem Antypasem i żądaniu głowy Jana Chrzciciela na życzenie swej matki Herodiady, została przez Kasprowicza przekształcona na dramat osobisty, pełen żalu i namiętności.

2. Motyw femme fatale

W postaci Salome Kasprowicz przedstawił motyw femme fatale, kobiety prowadzącej mężczyzn na zgubę. Żydowska księżniczka skazuje proroka na śmierć, równocześnie obdarzając go miłosnymi tytułami i próbując uczynić z niego kochanka. Ten motyw zmienienia pierwotnej historii na pełen erotyzmu dramat, ukazuje kobiecość jako źródło zguby dla mężczyzn. Równocześnie, w utworze można dostrzec silne wątki mizoginistyczne, gdzie kobieta wykorzystuje swoje wdzięki, by znęcać się nad mężczyzną, wzbudzać w nim zazdrość, nawet po jego śmierci.

3. Osobiste tło Kasprowicza

Kasprowicz, pisząc „Salome”, mógł odnosić się do własnych przeżyć osobistych. Rozwód z żoną, która wdała się w romans z przyjacielem poety, mógł silnie wpłynąć na jego twórczość. Te osobiste traumy znalazły odzwierciedlenie w kreacji postaci Salome – kobiety namiętnej, ale zarazem destrukcyjnej. Również odniesienia do Przybyszewskiego, przyjaciela-zdrajcy, można dostrzec w kontrastującym zestawieniu czystości proroka z grzesznością Salome.

4. Sfera sacrum i profanum

„Salome” to utwór pełen kontrastów moralnych. Bohaterka, zagubiona i szalona, balansuje między dążeniem do czystości a miłością cielesną i grzeszną. Miłość w utworze Kasprowicza przedstawiona jest jako świętość, której nie potrafi osiągnąć, pozostając w sferze profanum. Paralele między miłością fizyczną a duchową ukazują głęboki konflikt wewnętrzny bohaterki i poety, który wnika w same pokłady człowieczej duszy.

5. Motyw tańca

Taniec Salome jest kluczowym motywem w utworze. Symbolizuje szaleństwo i grzech, będąc przyczyną śmierci proroka. Jest również metaforą dla pragnienia i miłości, które prowadzą do destrukcji. Miłość Salome do mężczyzny, który poświęcił swoje życie Bogu, staje się wyrazem sprzeczności i konfliktów, jakie targają bohaterką. Taniec jest więc zarazem przyczyną i symbolem nieszczęścia.

---

IV. Kontekst młodopolski

W kontekście młodopolskim, motyw femme fatale jest często eksplorowany w literaturze i malarstwie. Kobieta jest przedstawiana jako istota piękna, ale zarazem niebezpieczna, która przyciąga i prowadzi do zguby. Przykładem może być obraz „Salome” Franza von Stucka, ukazujący kobiecość jako źródło upadku mężczyzn. W literaturze motyw ten jest również powszechnie obecny, co wpisuje się w dekadencką atmosferę epoki, pełną mistycyzmu, grozy i przemijalności, a zarazem zawiera ostrze krytyki wobec kobiet.

---

V. Zakończenie

W trakcie analizy utworu „Salome” Jana Kasprowicza zinterpretowaliśmy jego budowę, stylistykę, fabułę oraz główne motywy. Przedstawiliśmy hymn jako liryczny monolog, pełen emocji i symboliki religijnej. Skoncentrowaliśmy się na kontrastach między sacrum i profanum oraz analizie postaci Salome jako femme fatale, ukazując jej wewnętrzne rozdarcia i sprzeczności.

2. Krótkie refleksje nad obraniem takich motywów i środków przez Kasprowicza

Kasprowicz, poprzez „Salome”, odzwierciedla swoje osobiste traumy i poszukiwania duchowe. Motywy grzesznej miłości, femme fatale oraz moralnych rozterek wpisują się w dekadencką atmosferę okresu Młodej Polski. Jego twórczość staje się głęboką analizą ludzkiej natury, jej słabości, dążeń i upadków, co czyni „Salome” utworem pełnym bogatej symboliki i nieprzemijalnych wartości.

---

Bibliografia