„Widzenie katedry w Chartres” J. Przybosia – analiza wiersza.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.08.2024 o 17:39

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 6.08.2024 o 16:46

1. Przedstawienie autora: Jan Przyboś, urodzony w roku 1901, był jednym z najważniejszych polskich poetów XX wieku. Był kluczową postacią dwudziestolecia międzywojennego, jednym z czołowych przedstawicieli nurtu awangardowego w polskiej poezji. Jego debiut literacki miał miejsce w 1929 roku, gdy opublikował swój pierwszy tomik poezji "Śruby". W swej twórczości starał się łączyć nowoczesność z głęboką refleksją nad kondycją człowieka i jego miejsca w świecie. Przyboś eksperymentował z formą wiersza, przełamując tradycyjne schematy kompozycyjne i rytmiczne, co miało na celu wprowadzenie czytelnika w stan głębszej refleksji i kontemplacji.

2. Wprowadzenie do wiersza: „Widzenie katedry w Chartres” to jeden z najbardziej znanych utworów Jana Przybosia. Wiersz ten jest odzwierciedleniem awangardowego podejścia poety do formy i treści literackiej. Utwór nie posiada klasycznej, regularnej budowy, brak mu rymów, a jego struktura jest nieregularna. Stosowanie przerzutni, epitetów, pytań retorycznych, apostrof, personifikacji i inwersji świadczy o zaawansowanym warsztacie poetyckim jego twórcy. Te środki stylistyczne służą nie tylko do wyrażania emocji, ale także do zwracania uwagi czytelnika na głębsze znaczenia zawarte w tekście.

Część I: Struktura i Środki Stylistyczne Utworu

2. Prymat przerzutni: Przerzutnia, czyli przeniesienie jednej frazy czy zdania na dwie linijki tekstu, jest jednym z najczęściej stosowanych przez Przybosia zabiegów stylistycznych. Przykład przerzutni można znaleźć w wierszu w linijce: „Czyżby prawa ciążenia zwyciężał i przestrzenie zmieniał?”. Przerzutnia ta nie tylko wzbudza większą uwagę czytelnika, ale również dodaje tekstowi dynamiczności, zmuszając do refleksji nad związaną z nią treścią.

3. Epitet jako środek wyrazu: Epitet to przymiotnik lub przymiotnikowe określenie rzeczownika, które nadaje mu dodatkową wartość emocjonalną i estetyczną. W wierszu Przybosia epitety pełnią kluczową rolę w tworzeniu nastroju i atmosfery. Przykłady epitetów z utworu to: „straż witraży” czy „wielosiecze kolorami mieczy”. Te barwne opisy wzbogacają wyobraźnię czytelnika i odzwierciedlają wrażliwość poetycką autora.

4. Pytania retoryczne i apostrofy: Pytania retoryczne oraz apostrofy są środkami stylistycznymi, które mają na celu zaangażowanie czytelnika w treść utworu. Pytanie retoryczne, jak „Czyżby prawa ciążenia zwyciężał i przestrzenie zmieniał?”, zmusza odbiorcę do refleksji i analizy własnych przemyśleń. Apostrofy, takie jak „Dożyj z siebie światła!”, pełnią funkcję bezpośredniego nawiązania kontaktu z odbiorcą, tworząc emocjonalną więź między podmiotem lirycznym a czytelnikiem.

5. Inwersja, personifikacja i animizacja: Inwersja to celowe odwrócenie kolejności wyrazów w zdaniu, co nadaje tekstowi oryginalności i głębi. Przykłady inwersji w wierszu Przybosia przyciągają uwagę czytelnika i wzbogacają jego interpretację. Personifikacja i animizacja to kolejne zabiegi stylistyczne, które Przyboś stosuje w swoich utworach, aby nadać elementom martwym cechy ludzkie. Przykłady takie jak „błysk wielosiecznych kolorami mieczy odciął wnętrze od murów” czy „blask wzruszył do głębi głazy” wskazują na umiejętność autora w tworzeniu sugestywnych obrazów, które ubarwiają tekst i nadają mu głębszego znaczenia.

Część II: Analiza Tematyczna i Interpretacyjna

2. Zaprzeczenia jako narzędzie interpretacyjne: Przyboś często używa zaprzeczeń jako narzędzia do dekonstrukcji stereotypowych obrazów. Zwrotki rozpoczynające się od zaprzeczeń, takie jak „To nie katedra”, „Nie ma raju” czy „Nie ma mocy z granitu”, służą do podważania i przemyślenia na nowo powszechnych przekonań. Zaprzeczenia te mają na celu wywołanie refleksji i zbudowanie nowej wizji według autora.

3. Wędrówka duchowa: Pierwsza zwrotka wiersza stanowi metaforyczne zaproszenie do duchowej wędrówki. Opis "pod strażą witraży" wprowadza czytelnika w stan kontemplacji i przemyśleń. Symboliczne oddzielenie budowli od spełnienia duchowego wskazuje na zewnętrzną i wewnętrzną rzeczywistość, którą autor stara się zachować w równowadze.

4. Motyw zwątpienia i człowieczeństwa: Druga zwrotka wiersza podkreśla elementy zwątpienia i refleksji nad ludzką kondycją. Stwierdzenie „nie ma raju, tylko raj świtów napowietrznych” ukazuje ewolucję myśli poety – od niewzruszonej wiary do realistycznej obserwacji świata. Poeta koncentruje się na teraźniejszości i pięknie chwili, katedra staje się symbolem zarówno duchowego, jak i fizycznego aspektu świata.

5. Aspekty życia duchowego i doczesnego: Wiersz Przybosia eksploruje granice między materialnością a duchowością. Katedra jest miejscem, gdzie te dwa aspekty życia spotykają się i przenikają wzajemnie. Symbolika światłości i ciemności w linijce „biją o sklepienie jak o ciemne chmury, aby otwierać mury”, podkreśla transcendentalne aspekty życia codziennego, i wskazuje na możliwość otwarcia się na głębsze, duchowe doświadczenia mimo doczesnych ograniczeń.

Część III: Interpretacja Kluczowej Linijki i Zakończenia

2. Interpretacja ostatniego wersu: Linijką "Tworząca, konieczna wola, patrz! dożyj siebie ze świata!" Przyboś stawia przed czytelnikiem wyzwanie do refleksji nad własnym istnieniem. Mówi o konieczności bycia świadomym własnego życia, woli kreacji i niezliczonych aspektów bytu. Wers ten może być interpretowany jako wezwanie do pełnego zrozumienia siebie oraz otaczającego świata, akceptacji własnych ograniczeń i możliwości, a także jako najwyższy wyraz afirmacji życia jako procesu twórczego.

Zakończenie

2. Zakończenie refleksją: Utwór Przybosia jest ważnym przykładem poezji XX-lecia międzywojennego, którego głębia i uniwersalność wciąż mają znaczenie dla współczesnego czytelnika. Jego twórczość przypomina nam, że duchowa wędrówka i kontemplacja są nieodzownymi elementami życia, które pozwalają na zrozumienie siebie i otaczającej nas rzeczywistości.

3. Wnioski: „Widzenie katedry w Chartres” to nie tylko wyraz osobliwej wizji poetyckiej, ale i przykład niezwykle głębokiej refleksji nad kondycją ludzką. Poeta, poprzez swoje awangardowe podejście do formy i treści, skłania czytelnika do głębszego zanurzenia się w świat poezji i refleksji nad własnym miejsce, zarówno w kontekście duchowym, jak i doczesnym. Wiersz ten jest zachętą do dalszego zgłębiania twórczości Jana Przybosia, pełnej uniwersalnych przesłań i wartościowych refleksji.