"Z Tatr" - interpretacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.08.2024 o 19:33

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 13.08.2024 o 18:36

I. Wstęp

Julian Przyboś należał do czołowych przedstawicieli poezji awangardowej w Polsce międzywojennej. Jego twórczość, charakteryzująca się oryginalnością i nowatorstwem, miała duży wpływ na kształt literatury tamtych lat. Jako członek Awangardy Krakowskiej, wraz z innymi wybitnymi poetami i pisarzami, Przyboś dążył do wprowadzenia nowych form i przekazywania treści w sposób nietypowy i nowatorski. Centralnymi tematami jego poezji były urbanizacja, praca oraz rzemiosło, ale również napięcie pomiędzy cywilizacją a naturą.

Julian Przyboś, publikujący m.in. w czasopiśmie "Zwrotnica", inspirował się Tadeuszem Peiperem – twórcą idei „3 M”: Miasto, Maszyna, Masa. Peiper, jako mentor i przewodnik artystyczny, kształtował literackie preferencje młodych członków Awangardy. Przyboś, będący twórcą wyjątkowo silnych i wyrazistych przekazów literackich, zasłynął ze swojej dbałości o formę oraz język poetycki, który w jego twórczości stał się narzędziem do oddawania intensywnych, często dramatycznych emocji.

2. Informacja o utworze

Wiersz "Z Tatr" powstał jako odpowiedź na tragiczne wydarzenie, które miało miejsce w lipcu 1933 roku. Podczas wspinaczki na Zamarłą Turnię w Tatrach, śmierć poniosły Marzena Skotnicówna i jej siostra Lida. Marzena była uczennicą Przybosia w gimnazjum w Cieszynie, co niewątpliwie pogłębiało osobisty wymiar tej straty dla poety. Wiersz ten jest więc nie tylko formą literackiego upamiętnienia, ale także wyrazem głębokiego żalu i osobistej refleksji nad kruchością ludzkiego życia oraz nieprzewidywalnością losu.

---

II. Budowa utworu

"Z Tatr" jest przykładem wiersza awangardowego, który charakteryzuje się luźną, nieregularną formą. Wiersz wolny, pozbawiony rymów (wiersz biały) i tradycyjnego systemu numerycznego, stanowi wyraz buntu przeciwko konwencjom literackim oraz poszukiwania nowego, bardziej ekspresyjnego środka wyrazu.

Krótkie, urywane wersy Przybosia imitują gwałtowność i dramatyzm sytuacji opisanej w utworze. Przykładem może być fraza „Ten świat, wzburzony przestraszonym spojrzeniem, uciszę”, gdzie zastosowanie przerzutni wprowadza dynamikę oraz intensyfikuje emocjonalne napięcie. Forma ta doskonale oddaje charakter opisywanych wydarzeń – tragedię i nagłe zakończenie młodego życia.

2. Liryka bezpośrednia i pośrednia

W wierszu można dostrzec przejawy zarówno liryki bezpośredniej, jak i pośredniej. Podmiot liryczny używa pierwszej osoby liczby pojedynczej („uciszę”, „nie pomieszczę”), co świadczy o osobistej zażyłości z tragedią oraz emocjonalnym zaangażowaniu. Ta bezpośredniość oddziałuje na odbiorcę, który łatwiej identyfikuje się z emocjami podmiotu lirycznego.

Równocześnie w wierszu obecna jest liryka pośrednia, gdzie narrator opowiada historię z dystansu, relacjonując wydarzenia i odczucia z zewnątrz. Taka konstrukcja pozwala na wielowątkową analizę sytuacji, prezentując dramat zarówno z punktu widzenia osoby bliskiej, jak i samej taterniczki w trakcie wypadku.

3. Środki stylistyczne

Julian Przyboś w "Z Tatr" stosuje bogactwo środków stylistycznych, które znacząco wpływają na odbiór wiersza. Liczne epitety, takie jak "przestraszonym", "gwałtownym", "obnażona", uplastyczniają obrazy, czyniąc je bardziej wyrazistymi i intensywnymi.

Metafory, np. "granitowa trumna Tatr" czy "niewybuchły huk", podkreślają poetyckość utworu, nadając surowej rzeczywistości artystyczny wyraz. Metaforyczne ujęcie Tatr jako trumny wskazuje na nieuchronność i tragiczność śmierci, natomiast „niewybuchły huk” stanowi wyraz niespełnionych, tłumionych emocji.

Oksymorony, takie jak "niewybuchły huk" czy "gromobicie ciszy", potęgują dramatyzm sytuacji, wprowadzając napięcie i kontrastujące obrazy, które oddają grozę i tragizm opisywanych wydarzeń.

---

III. Interpretacja utworu

"Z Tatr" powstało w odpowiedzi na autentyczne wydarzenia – tragiczną śmierć Marzeny i Lidy Skotnicówien podczas wspinaczki w Tatrach. Marzena Skotnicówna, jako uczennica Juliana Przybosia, była mu bliska, co sprawiło, że wypadek miał dla poety silny, osobisty wymiar. Wiersz można zatem traktować jako literacki tren, pełen żalu i refleksji nad niesprawiedliwością losu, który zabiera młode, utalentowane życie.

2. Perspektywy w utworze

W "Z Tatr" można zauważyć dwuperspektywiczność. Z jednej strony mamy odczucia podmiotu lirycznego, przeżywającego stratę bliskiej osoby. Jego ból, rozpacz i poczucie bezradności wobec nieuchronności losu wyraźnie przebijają się przez cały utwór.

Z drugiej strony, Przyboś wprowadza również perspektywę samej taterniczki, co nadaje wierszowi dodatkowy wymiar emocjonalny. Przeżycia i dramat młodej dziewczyny w trakcie wypadku są przedstawione przez surowy opis natury i jej bezwzględności. To kontrast między opłakiwaniem straty a niewysłowionym dramatem taterniczki sprawia, że wiersz oddziałuje z taką siłą na czytelnika.

3. Opis świata i emocje w wierszu

Świat opisywany w "Z Tatr" jest brutalny, surowy i nieprzewidywalny. Tatry stają się symbolem miejsca śmierci, grobu i tragicznego końca. Góry przedstawione przez Przybosia są pełne niebezpieczeństw, co podkreślają opisy takie jak "gwałtowność", "obnażona skała" czy "wrzask wody obdzieranej siklawą z łożyska".

Symbolika natury w utworze Przybosia odgrywa kluczową rolę w ukazaniu wpływu przyrody na ludzkie losy. Góry jako miejsce śmierci i zagrożenia stanowią metaforę nieuchronności tragicznego końca. Autor składa hołd naturze, czyniąc ją nie tylko tłem, ale i aktywnym uczestnikiem zdarzeń.

Zastosowanie kontrastów ciszy i hałasu, takich jak "wrzask wody obdzieranej siklawą z łożyska" i "niewybuchły huk", tworzy silniejsze odczucie dramatyzmu. Wzrok i słuch dominują w opisie zdarzeń, co dodatkowo wzmacnia działanie na zmysły i wyobraźnię czytelnika.

4. Znaczenie utworu

"Z Tatr" jest nie tylko literackim upamiętnieniem tragicznego wypadku, ale także wyrazem głębokiego, osobistego żalu Juliana Przybosia. Wiersz ten wpisuje się w literacką tradycję trenów i elegii, stanowiąc symboliczne "zamrożenie" momentu śmierci młodych taterniczek w literackim obrazie.

Dzięki swojej surowości, intensywności i malowniczości, utwór staje się hołdem dla zmarłych, a jednocześnie uniwersalnym wyrazem żalu i refleksji nad kruchością ludzkiego życia.

---

IV. Zakończenie

Budowa wiersza oraz zastosowane przez Juliana Przybosia środki stylistyczne w "Z Tatr" odgrywają kluczową rolę w oddaniu nastroju i dramatyzmu sytuacji. Forma wiersza wolnego, brak rymów, krótkie wersy, liczne przerzutnie, epitety, metafory i oksymorony tworzą razem spójny, pełen napięcia i emocji obraz tragicznego wydarzenia.

2. Podsumowanie interpretacji

Dwuperspektywiczność, zastosowanie symboliki natury oraz kontrasty ciszy i hałasu w wierszu pozwalają na wielopoziomową interpretację utworu. Przyboś przedstawia tragedię zarówno z punktu widzenia osoby bliskiej ofiarom, jak i samej taterniczki. W ten sposób utwór staje się uniwersalnym wyrazem żalu, ale także refleksją nad nieuchronnością ludzkiego losu.

3. Znaczenie utworu dla Przybosia i literatury polskiej

"Z Tatr" stanowi ważny element twórczości Juliana Przybosia i literatury polskiej, upamiętniając tragedię młodych taterniczek oraz wyrażając osobisty żal autora. Dzięki swojej sile emocjonalnej, intensywności i malowniczości, wiersz ten staje się symbolicznym miejscem w literaturze, które upamiętnia kruchość i nieprzewidywalność ludzkiego życia.

Julian Przyboś swoim wierszem tworzy niezapomniany obraz gór, pełnych piękna i niebezpieczeństw, oraz hołd dla zmarłych, który pozostaje ważny zarówno dla literatury, jak i dla tych, którzy pamiętają o tragicznych wydarzeniach w Tatrach.