Analiza i interpretacja wiersza Tetmajera pt. "Hymn do Nirwany”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.08.2024 o 19:03

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 19.08.2024 o 18:22

---

1. Wprowadzenie

Pod koniec XIX wieku w literaturze europejskiej uwidoczniło się zjawisko znane jako dekadentyzm. Nazwa ta pochodzi od francuskiego słowa „décadent”, oznaczającego upadek bądź schyłek. Termin „dekadentyzm” po raz pierwszy został użyty przez Anatola Bajo w roku 1886 jako tytuł jego pisma „Le Décadent”. Dekadentyzm charakteryzował się pesymizmem i przekonaniem o postępującym upadku kultury oraz wartości moralnych. Towarzyszyły temu nastroje apatii, smutku i braku perspektyw na przyszłość. Tendencje te znalazły swoje odzwierciedlenie w literaturze tamtego okresu, szczególnie w poezji Młodej Polski, której przedstawiciele często odwoływali się do filozofii pesymizmu Artura Schopenhauera, głoszącej, że życie jest pełne cierpienia, a jedyną drogą do uwolnienia się od niego jest wyzbycie się pragnień.

W tym artystycznym i ideologicznym kontekście powstał wiersz Kazimierza Przerwy-Tetmajera pt. „Hymn do Nirwany”, będący doskonałym przykładem dekadentyzmu. Utwór ten jest zarazem manifestem egzystencjalnego buntu przeciwko cierpieniu i pragnieniem wyzwolenia się od cierpień świata.

2. Filozofia Orientu w utworze

Nirwana, centralny motyw wiersza Tetmajera, to pojęcie zaczerpnięte z filozofii Wschodu, głównie buddyzmu i hinduizmu. Nirwana oznacza stan niebytu, wyzbycia się wszystkich pragnień, co prowadzi do zaniku cierpienia. Jest to stan duchowej równowagi i ostatecznego wyzwolenia z cyklu narodzin i śmierci (samsary).

Modlitewna postawa podmiotu lirycznego w wierszu „Hymn do Nirwany” wskazuje na żarliwe pragnienie osiągnięcia tego stanu. Tęsknota za pozbyciem się cierpienia i zła świata wyraża się w wielu miejscach tekstu, na przykład w cytacie „przyjdź twe królestwo jako na ziemi, tak i w niebie”. Ta fraza, analogiczna do fragmentu modlitwy chrześcijańskiej, podkreśla duchowe dążenia podmiotu lirycznego i pragnienie osiągnięcia stanu Nirwany jako jedynego możliwego zbawienia w świecie pełnym cierpienia.

Wiersz Tetmajera jest więc nie tylko modlitwą, ale także lamentacją nad niedoskonałością świata, w którym przyszło żyć podmiotowi lirycznemu. Pragnienie Nirwany staje się dla niego nie tylko drogą ucieczki, ale także symbolem wyzwolenia od bólu egzystencjalnego.

3. Konstrukcja wiersza jako apostrofa

„Hymn do Nirwany” zbudowany jest jako apostrofa, czyli bezpośredni zwrot podmiotowy do abstrakcyjnego pojęcia. Nirwana zostaje tutaj personifikowana i traktowana jak istota zdolna odpowiedzieć na błagalne wezwania. Podmiot liryczny zwraca się do Nirwany, błagając ją o „przyjście” i wyzwolenie z cierpień i zła świata, co ukazuje cytat „z otchłani klęsk i cierpień podnoszę głos do ciebie”.

Nirwana pełni rolę siły niszczącej zło upadłej ludzkości, co jest bardzo istotne w kontekście dekadenckich poglądów poety. Kazimierz Przerwa-Tetmajer, jako przedstawiciel dekadentów, sam zmagał się z życiem pełnym rozczarowań, pesymizmu i utraty nadziei. W jego wierszu podmiot liryczny wyraźnie manifestuje swoją zmęczoną duszę, pragnąc ostatecznego wyzwolenia i spokoju, czego dowodem jest żarliwość jego słów i powtarzające się apostroficzne inwokacje do Nirwany.

4. Tematyka i emocje utworu

Tematyka wiersza Tetmajera koncentruje się na męczarniach egzystencjalnych podmiotu lirycznego, który zmaga się z brakiem sensu życia i wszechobecnym cierpieniem. Te uczucia są szczególnie widoczne w cytatach, takich jak „z otchłani klęsk i cierpień podnoszę głos do ciebie”. Podmiot liryczny dąży do Nirwany, wyrażając swoje rozczarowanie życiem pełnym bólu i pragnienie ucieczki od niego.

W warstwie emocjonalnej wiersz charakteryzuje się głęboką apatią, pesymizmem i poczuciem beznadziejności. Świat przedstawiony w utworze jawi się jako miejsce pełne cierpienia, z którego nie ma ucieczki. Nirwana staje się dla podmiotu lirycznego jedyną oazą spokoju i duchowej harmonii, miejscem, gdzie kończy się ból i rozpoczyna prawdziwa szczęśliwość.

Wołania o litość i błagalne modlitwy podmiotu lirycznego odzwierciedlają jego głębokie pragnienie ukojenia i ucieczki od fizycznych i duchowych cierpień. Nirwana przejmuje tu rolę zbawcy, choć nie w tradycyjnym, chrześcijańskim sensie, lecz jako ostateczne wyzwolenie z cierpień życia doczesnego.

5. Struktura i język utworu

Forma hymnu, jaką przyjmuje wiersz, nadaje mu podniosły, patetyczny charakter. Tytuł „Hymn do Nirwany” sugeruje, że mamy do czynienia z utworem o modlitewnym charakterze, który można porównać do chrześcijańskiej modlitwy „Ojcze nasz”. Takie stylistyczne zabiegi nadają wierszowi wyjątkowy nastrój i dostojeństwo.

Język wiersza Tetmajera jest starannie dobrany, pełen wykrzyknień i anafor – środków stylistycznych, które podkreślają emocjonalny ładunek wypowiedzi podmiotu lirycznego. Powtórzenia, jak w cytacie „przyjdź twe królestwo jako na ziemi, tak i w niebie”, wzmacniają modlitewny nastrój utworu oraz podkreślają intensywność pragnień wyrażanych przez podmiot liryczny.

Struktura wiersza to piętnastozgłoskowiec z układem rymów abab, co nadaje mu pewien rytm i melodyjność, przypominającą liturgiczne pieśni. Takie językowe i formalne zabiegi tetmajerowskiego tekstu wywołują skojarzenia z obrzędami religijnymi, w których modlitwa i żarliwe wezwania do sił wyższych mają moc przynoszenia ukojenia.

6. Wnioski końcowe

Wiersz Kazimierza Przerwy-Tetmajera „Hymn do Nirwany” jest nie tylko wyrazem dekadenckich nastrojów końca XIX wieku, ale także głębokim przejawem poszukiwania duchowego wyzwolenia przez poetę. Pragnienie ucieczki od cierpień i wyzbycia się bólu istnienia, które wyraża podmiot liryczny, odzwierciedla wpływ filozofii Schopenhauera na myślenie i twórczość Tetmajera.

„Hymn do Nirwany” zajmuje znaczące miejsce w poezji Młodej Polski jako przykład literackiej próby znalezienia ukojenia w świecie zdominowanym przez negatywne emocje i pesymistyczne przekonania. Ten utwór jest symbolicznym manifestem dekadenckiej potrzeby ucieczki przed upadkiem moralnym i kulturowym, błaganiem o nirwaniczne wyzwolenie od życiowych cierpień.

Podsumowując, poezja Tetmajera w swoim najsilniejszym wyrazie, jakim jest „Hymn do Nirwany”, pozostaje wielkim dowodem na to, jak głęboko nastroje schyłkowe wpłynęły na twórczość Młodej Polski, kształtując i kanalizując literackie poszukiwania sensu życia w świecie pełnym cierpienia i niepewności.

Bibliografia

Przerwa-Tetmajer, Kazimierz. „Hymn do Nirwany”. Literatura dotycząca filozofii dekadentyzmu i Schopenhauera. Opracowania dotyczące poezji Młodej Polski.