Interpretacja i analiza wiersza- „Ja – wyśniony” Leopolda Staffa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.02.2024 o 22:15

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 6.02.2024 o 21:49

Leopold Staff, jeden z najwybitniejszych poetów polskich przełomu XIX i XX wieku, w swojej twórczości ucieleśniał ducha epoki – od modernizmu, przez ekspresjonizm, aż po filozoficzne poszukiwania okresu międzywojennego. Jego tomik „Sny o potędze” jest swego rodzaju zwieńczeniem fascynacji twórcy możliwościami ludzkiego ducha oraz wpływu nietzscheanizmu na kulturę i sztukę tamtejszych czasów. Wiersz „Ja – wyśniony” emanuje dążeniem do przekroczenia granic kondycji ludzkiej, obecnych w filozoficznej refleksji tamtej epoki.

Sonet „Ja – wyśniony” charakteryzuje się klasyczną budową, złożoną z dwóch czterowierszy i dwóch tercetów. Struktura ta podkreśla porządek i harmonię, będąca jednak jedynie ramą dla burzy emocji i myśli, która rozgrywa się w treści wiersza. Specyfika sonetu jako formy poetyckiej wydaje się tu nie tylko celebrować, ale i kwestionować tradycyjne pojmowanie rzeczywistości, a w szczególności ludzkich aspiracji.

Podmiot liryczny, który w pierwszej strofie jawi się niczym kosmiczna bytowość, od razu rzuca wyzwanie naszym wyobrażeniom o fizycznych i duchowych ograniczeniach człowieka. Wersy „Ja byłem jak bogowie, myśląca planeta, / Zdziwiona, że inne światy mnie dokoła krążą...” ukazują przynależność do Kosmosu, a jednocześnie dominację nad nim. To władztwo nad światem jest jednoznaczne z potęgą, którą podmiot uzyskał dzięki wewnętrznej transformacji.

Drugą strofę można odczytać jako bezpośrednie nawiązanie do archetypów mitycznych – postać cyklopowata to obraz siły i nieokiełznanej mocy. Staff kreuje tu narrację o przemianie, która jest jednocześnie aktywnym wyborem w odpowiedzi na otaczającą bierność. W kontekście nietzscheańskim, postawa ta jest znamieniem wyzwolenia ponad ustalone normy i odrzucenia konwencjonalnych wartości.

W trzeciej strofie podmiot kontynuuje swą tyradę samowielbienia wykrzyknieniami, które oddają emocjonalny żar jego wewnętrznego doświadczenia. Ekspresja ta narasta, kiedy podmiot proklamuje swoje pragnienie stworzenia nowego porządku świata, niepodległego konwencjonalnemu pojęciu dobra i zła.

Środki stylistyczne stosowane przez Staffa – takie jak epitety, porównania, hiperbole czy metafory – służą nie tylko budowie dramaturgii wiersza, ale i pogłębieniu jego przekazu. Każdy z tych środków wzmacnia wyobrażenie podmiotu jako bytu przenikliwie świadomego swojej wielkości i różniącego się od reszty świata.

W kontekście biograficznym i filozoficznym wiersza, inspiracje Nietzschego są nie do przecenienia. Staff, podobnie jak Fryderyk Nietzsche, dążył do stworzenia wizji człowieka uwolnionego od tradycyjnej moralności, zmagającego się z dylematami własnej egzystencji. Przełamanie ograniczeń wyznaczonych przez naturę i społeczeństwo jest tu wyrazem dążeń nadczłowieka.

Na zakończenie, analizując „Ja – wyśniony” w kontekście szerokiej gamy dzieł Staffa, nie można pominąć faktu, iż wiersz ten jest znaczącym przyczynkiem do zrozumienia filozoficznych i intelektualnych prądów tamtej epoki. Dzieło to pokazuje, jak bardzo Staff był związany z przemianami kulturowymi swoich czasów i jak silnym echem ówczesnych dążeń jest do dziś.

W dobie obecnego zainteresowania ideami samorealizacji, wiersz ten pozwala na przemyślenie dawnych i współczesnych kwestii związanych z ludzkim pragnieniem transcendencji i poszukiwaniem własnego miejsca w kosmosie. „Ja – wyśniony” to poetycki komentarz do wiecznego dążenia człowieka do przekroczenia granic własnego bytu – tematu uniwersalnego i ponadczasowego.