Dylemat wagonika – esej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: wczoraj o 18:22

Rodzaj zadania: Esej

Dodane: przedwczoraj o 11:05

Dylemat wagonika to jedno z najbardziej znanych zagadnień filozoficznych, które stanowi wielkie wyzwanie dla naszych intuicyjnych przekonań moralnych. Został on po raz pierwszy przedstawiony przez brytyjską filozof Philippę Foot w 1967 roku, a później rozwinięty przez Judith Jarvis Thomson. Dylemat ten można streścić następująco: Wyobraźmy sobie, że jesteśmy na rozstaju torów. Na jednym torze leży pięć osób, na drugim jedna osoba. Wagonik pędzi po torze, na którym leży pięć osób, co oznacza, że wszystkie zginą, jeśli nic nie zrobimy. Mamy jednak możliwość przestawienia zwrotnicy, kierując wagonik na tor, na którym leży tylko jedna osoba. W ten sposób uratujemy pięć osób, poświęcając jedną. Pytanie brzmi: czy powinniśmy to zrobić?

Ten prosty scenariusz kryje w sobie jednak głębokie pytania o naturę moralności, wartość życia ludzkiego i granice ludzkiej odpowiedzialności. W ramach tego eseju przyjrzymy się kilku ważnym aspektom tego dylematu.

Po pierwsze, warto zastanowić się nad teorią utylitaryzmu, która głosi, że moralnie prawidłowym działaniem jest to, które maksymalizuje ogólne dobro. Utylitaryści argumentowaliby, że powinniśmy przestawić zwrotnicę i poświęcić jedną osobę, aby ocalić pięć. Filozofowie tacy jak Jeremy Bentham czy John Stuart Mill podkreślają, że nasze działania powinny dążyć do największego możliwego szczęścia największej liczby osób. W tym przypadku dokonanie wyboru, który ratuje większą liczbę osób, jest zgodne z zasadą utylitaryzmu.

Jednak przeciwnicy tej teorii zwracają uwagę na to, że podejście utylitarystyczne może prowadzić do moralnych paradoksów. Na przykład, co jeśli zamiast poświęcić jedną anonimową osobę możemy poświęcić młodego geniusza, wynalazcę lub lekarza, którego działania mogą uratować jeszcze więcej ludzi w przyszłości? Czy ilość zawsze przewyższa jakość?

Z drugiej strony mamy podejścia deontologiczne, takie jak to prezentowane przez Immanuela Kanta. Kant argumentował, że moralność nie opiera się na rezultatach naszych działań, ale na samej naturze tych działań. Dla Kanta moralność oznacza postępowanie zgodnie z uniwersalnymi zasadami, niezależnie od konsekwencji. Przestawienie zwrotnicy, aby zabić jedną osobę, byłoby w tym przypadku nieetyczne, ponieważ moralne prawo nie pozwala na instrumentalne traktowanie ludzi. Kantowskie podejście zakłada, że każda osoba ma niezbywalną godność i nie może być traktowana jedynie jako środek do celu.

W kontekście współczesnym dylemat wagonika stanowi również wyzwanie dla teorii sprawiedliwości i prawa. Rozważmy systemy prawne: większość współczesnych systemów prawnych jest oparta na zasadach deontologicznych, które podkreślają niezbywalne prawa jednostki. Manipulowanie zwrotnicą mogłoby być w takim systemie uznane za nielegalne, nawet jeśli mogłoby to uratować więcej ludzi.

Przypadek ten znajduje również odbicie w rzeczywistych dylematach, przed którymi stają lekarze oraz inni profesjonaliści. Na przykład, decyzje o alokacji zasobów medycznych (takie jak łóżka na oddziałach intensywnej terapii podczas pandemii COVID-19) często wymagały analizowania tego rodzaju moralnych dylematów. Czy powinniśmy ratować pacjentów z największą szansą na przeżycie, kosztem innych? Czy powinno się prioritetyzować młodszych nad starszymi? Odpowiedzi na te pytania bywają skomplikowane i boleśnie subiektywne.

Również coraz częściej dyskutowane dylematy związane z autonomicznymi pojazdami (AV) opierają się na zasadach podobnych do dylematu wagonika. Programowanie moralne takich pojazdów stawia inżynierów i etyków przed pytaniem, jakie wartości należy kodować w algorytmy decyzyjne samochodów autonomicznych, które mogą stanąć przed sytuacją wymagającą wyboru "mniejszego zła".

Dylemat wagonika nie daje łatwych odpowiedzi, ale zmusza nas do głębokiej refleksji nad naturą moralności i etyki. Ten esej jedynie zarysował niektóre główne kierunki, w jakich możemy interpretować ten dylemat; każda analiza będzie niekompletna bez uznania dynamicznej i często subiektywnej natury ludzkiej moralności. W praktyce rozwiązanie tego dylematu wymaga refleksji nad osobistymi wartościami, a także nad społecznymi i prawnymi normami, które kierują naszymi działaniami.