Altruizm: Pragnienie pomagania czy realizacja własnych potrzeb? O względności zachowań prospołecznych

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.01.2025 o 21:36

Rodzaj zadania: Esej

Dodane: 14.01.2025 o 14:25

Altruizm to pojęcie, które od lat fascynuje psychologów społecznych, filozofów oraz szeroką publiczność. Zjawisko, które w swej istocie oznacza bezinteresowną pomoc innym, stawia jednak pytanie: czy czyny prospołeczne rzeczywiście wynikają z altruistycznych pobudek, czy może są realizacją ukrytych własnych potrzeb? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy przyjrzeć się dokładnie mechanizmom psychologicznym oraz badaniom literaturowym, które rzucają światło na tę skomplikowaną kwestię.

Jednym z kluczowych pojęć związanych z altruizmem jest empatia. Empatia, czyli zdolność do wczuwania się w emocje innych ludzi, jest często uważana za jeden z głównych motywatorów działań prospołecznych. Badania wykazały, że osoby o wyższym poziomie empatii są bardziej skłonne do podejmowania działań altruistycznych. Batson i współpracownicy (1991) badali hipotezę empatii-altruizmu i stwierdzili, że kiedy potrafimy wniknąć w uczucia drugiej osoby, bardziej prawdopodobne jest, że jej pomożemy, nawet kosztem własnego komfortu (Batson et al., 1991). W tym kontekście empatia jest powszechnie postrzegana jako czynnik przyczyniający się do altruistycznych zachowań.

Z drugiej strony, nie można pominąć zasady wzajemności jako istotnego mechanizmu wpływającego na zachowania prospołeczne. Zasada ta sugeruje, że ludzie są skłonni pomagać tym, którzy wcześniej pomogli im. To niezbyt altruistyczna idea, ponieważ implikuje, że pomoc jest udzielana w celu otrzymania korzyści w przyszłości. Cialdini i wsp. (1997) twierdzą, że wiele aktów uprzejmości i pomocy może być tak naprawdę wyrazem oczekiwania na rekompensatę społeczną lub emocjonalną (Cialdini et al., 1997). Ta perspektywa wskazuje na bardziej egoistyczne źródła motywujące do pomagania innym.

Nie można także zapomnieć o efekcie widza i mechanizmie bystandera, które wpływają na nasze zachowania prospołeczne w sytuacjach publicznych. Eksperyment Darley'a i Latané (1968) pokazał, że obecność innych ludzi w sytuacji kryzysowej często prowadzi do rozproszenia odpowiedzialności i obniżenia skłonności do interweniowania (Darley & Latané, 1968). To wskazuje, że czasami czynniki zewnętrzne, a nie wewnętrzne motywacje, kształtują nasze decyzje o pomaganiu.

Innym ważnym aspektem jest wpływ norm społecznych na altruizm. Normy te mogą kształtować naszą skłonność do pomocy, zarówno poprzez bezpośrednie oczekiwania społeczne, jak i wewnętrzne przekonania na temat tego, co jest „właściwe” czy „humanitarne”. Aronson i Wilson (2005) zauważyli, że ludzie często angażują się w działania prospołeczne, ponieważ czują presję lub obowiązek społeczny (Aronson & Wilson, 2005). Tego typu działania, choć mogą wydawać się altruistyczne, nie zawsze wynikają z prawdziwej potrzeby niesienia pomocy, lecz raczej są podyktowane chęcią spełnienia oczekiwań społecznych.

W kontekście psychologii społecznej, ważna jest również koncepcja zachowań prospołecznych jako środków do poprawy własnego samopoczucia. Teoria redukcji negatywnego stanu emocjonalnego zakłada, że pomaganie innym jest sposobem na poprawę własnego nastroju poprzez zmniejszenie poczucia winy lub niepokoju (Schaller & Cialdini, 1988). Takie działania, choć korzystne dla innych, są podejmowane z powodu wewnętrznej potrzeby poprawy własnych stanów emocjonalnych.

Analizując powyższe zagadnienia, można dojść do wniosku, że altruizm nie jest jednoznacznym pojęciem. Choć empatia może prowadzić do prawdziwie altruistycznych działań, w wielu przypadkach zachowania prospołeczne są wynikiem rozmaitych motywacji, w tym oczekiwań wzajemności, społecznych norm, czy nawet własnych korzyści emocjonalnych. Znając te mechanizmy, możemy lepiej zrozumieć złożoność ludzkich zachowań i ich względność w kontekście altruistycznych wyborów.

Bibliografia:

Aronson, E., & Wilson, T. (2005). Social Psychology: Longman Social Psychology Readers. Longman.

Batson, C. D., Duncan, B. D., Ackerman, P., Buckley, T., & Birch, K. (1981). Is empathic emotion a source of altruistic motivation? Journal of Personality and Social Psychology, 40(2), 290-302.

Cialdini, R. B., Schaller, M., Houlihan, D., Arps, K., Fultz, J., & Beaman, A. (1987). Empathy-Based Helping: Is it Selflessly or Selfishly Motivated? Journal of Personality and Social Psychology, 52(4), 749-758.

Darley, J. M., & Latané, B. (1968). Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility. Journal of Personality and Social Psychology, 8(4p1), 377.

Schaller, M., & Cialdini, R. (1988). The Economics of Helping: Support for a Mood Management Motive. Journal of Experimental Social Psychology, 24(2), 163-181.