Żyć egoistycznie czy służyć wartościom przerastającym człowieka jako jednostkę? Analiza literacka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.04.2024 o 8:48

Rodzaj zadania: Esej

Dodane: 4.04.2024 o 15:54

Problem wyboru pomiędzy życiem skupionym na własnym dobru a służbą ideom i wartościom wykraczającym poza indywidualny interes jest jednym z najważniejszych dylematów moralnych, z jakimi człowiek może się zmierzyć. Literatura wielokrotnie podejmowała tę tematykę, ukazując różnorodne perspektywy i konsekwencje wyborów bohaterów. Przyjrzyjmy się, jak ta problematyka została przedstawiona w "Kordianie" Juliusza Słowackiego, "Zbrodni i kara" Fiodora Dostojewskiego oraz "Ludziach bezdomnych" Stefana Żeromskiego.

"Kordian" Słowackiego to dramat, w którym główny bohater zmaga się z wewnętrznymi dylematami dotyczącymi własnej roli w społeczeństwie i sprawie narodowej. Początkowo Kordian przeżywa osobisty kryzys, który prowadzi go do zwątpienia w sens poświęcenia dla innych. Jednak ostatecznie podejmuje decyzję o próbie zamachu na cara, co można interpretować jako akt poświęcenia się dla wyższych idei, choć realizowane w sposób kontrowersyjny. Dokonanie wyboru służenia sprawom wykraczającym poza jego osobiste ambicje staje się dla Kordiana drogą do dojrzałości i świadomości moralnej.

W "Zbrodni i kara" Dostojewskiego Raskolnikow wierzy, że jest uprawniony do zabicia lichwiarki dla "wyższego dobra". Twierdzi, że niektórzy ludzie są "zwyczajni", a inni - podobnie jak on sam - to "niezwyczajni" jednostki, które mogą zignorować zasady moralne, jeśli służy to większej sprawie. Jednak po dokonaniu zbrodni Raskolnikow przeżywa głębokie wyrzuty sumienia, które prowadzą go do przełomu psychicznego i moralnego. Ostatecznie zdaje sobie sprawę, że prawdziwa wielkość człowieka objawia się w pokorze i służeniu innym, nie zaś w egoistycznym przekonaniu o własnej wyjątkowości.

"Zbrodnia i kara" i "Kordian", mimo różnic kontekstu i motywacji bohaterów, ukazują, że działanie w imię wyższych idei wymaga pokory, refleksji nad własnymi motywacjami i gotowości do ponoszenia konsekwencji. Inaczej sprawy te mogą stać się jedynie pretekstem do egoistycznych działań, które w swej istocie służą jedynie podtrzymaniu iluzji własnej wielkości.

Zupełnie inną perspektywę na służbę ideom prezentuje "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego. Doktor Tomasz Judym rezygnuje z wygodnego życia i poświęca się pracy na rzecz poprawy losu biednych i wykluczonych. Jego działania są przykładem bezinteresownego oddania sprawom wykraczającym poza indywidualne dążenia. Judym nie szuka chwały ani potwierdzenia własnej wyjątkowości, ale konsekwentnie działa według przekonania, że prawdziwa wartość człowieka kryje się w empatii, poświęceniu i służbie innym.

Analizując postawy bohaterów tych trzech dzieł, widzimy, że służenie sprawom i wartościom wykraczającym poza osobiste pragnienia może przybierać różne formy, czasem błędne i tragiczne, jak w przypadku Kordiana i Raskolnikowa, a czasem głęboko ludzkie i pełne empatii, jak u Judyma. Ważne, aby te działania były wynikiem głębokiej refleksji i autentycznego pragnienia dobra, a nie próbą ucieczki przed własnymi słabościami czy środkiem do agitacji własnego ego. Życie służące ideom wymaga zarówno odwagi, jak i pokory - cechy, które są fundamentalne dla budowania sprawiedliwego i współczującego społeczeństwa.