Prawa podstawowe, a prawa człowieka: Karta Praw Podstawowych UE i ochrona pozasądowa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.06.2024 o 10:20

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 14.06.2024 o 12:31

Prawa podstawowe oraz prawa człowieka stanowią kluczowy element współczesnych systemów prawnych i mają fundamentalne znaczenie dla zapewnienia godności, wolności oraz równości jednostek. W systemie prawnym Unii Europejskiej (UE) szczególną rolę pełni Karta Praw Podstawowych UE, która stanowi istotny dokument określający prawa podstawowe przysługujące obywatelom i mieszkańcom państw członkowskich Unii. W niniejszym referacie przybliżone zostaną kwestie dotyczące praw podstawowych i praw człowieka, a także roli Karty Praw Podstawowych UE oraz różnych form ochrony tych praw poza Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).

Prawa podstawowe to prawa, które są nieodzownym elementem funkcjonowania państwa prawa i demokratycznego społeczeństwa. Są one nierozerwalnie związane z koncepcją godności ludzkiej, wolności oraz równości. Prawa podstawowe stanowią integralną część prawa krajowego państw członkowskich UE, jak również prawa unijnego. Prawami podstawowymi są m.in. prawo do życia, do wolności wyrażania opinii, wolności religii, prawo do prywatności, prawo do równości oraz zakaz dyskryminacji.

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej została ogłoszona w 200 roku i weszła w życie wraz z Traktatem z Lizbony w 2009 roku. Karta ta zbiera i konsoliduje prawa podstawowe obowiązujące w państwach członkowskich oraz w konwertowaniu traktatach Unii Europejskiej. Karta stanowi narzędzie prawne, które wzmacnia ochronę praw obywateli UE i ułatwia dostęp do informacji o przysługujących im prawach oraz środkach ochrony.

Karta Praw Podstawowych UE składa się z sześciu rozdziałów, które obejmują: godność, wolności, równość, solidarność, prawa obywatelskie oraz wymiar sprawiedliwości. Każdy z tych rozdziałów zawiera szczegółowe przepisy dotyczące poszczególnych praw podstawowych. Na przykład, rozdział dotyczący godności zawiera przepisy dotyczące ochrony życia, zakazu tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania, a także zakazu niewolnictwa i pracy przymusowej. Rozdział dotyczący wolności obejmuje przepisy dotyczące wolności wyrażania opinii, wolności religii oraz prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego.

Karta Praw Podstawowych UE jest wiążąca dla instytucji Unii Europejskiej oraz dla państw członkowskich w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Oznacza to, że państwa członkowskie muszą przestrzegać praw podstawowych określonych w Karcie zarówno przy wprowadzaniu w życie unijnych regulacji, jak i podczas przyjmowania oraz stosowania prawa krajowego, które wdraża przepisy unijne.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w Luksemburgu jest głównym organem odpowiedzialnym za zapewnienie stosowania prawa unijnego, w tym przestrzegania praw podstawowych określonych w Karcie. TSUE rozstrzyga spory dotyczące interpretacji i stosowania prawa unijnego oraz zapewnia jednolitą wykładnię przepisów prawa UE w państwach członkowskich. Jednakże ochrona praw podstawowych nie ogranicza się tylko do postępowań sądowych przed TSUE.

Ochrona pozasądowa praw podstawowych oraz praw człowieka w Unii Europejskiej realizowana jest również poprzez inne mechanizmy i instytucje. Do najważniejszych należą:

1. Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO): Europejski RPO rozpatruje skargi obywateli UE dotyczące przypadków niewłaściwego administrowania przez instytucje i organy UE. Rzecznik ten nie zajmuje się indywidualnymi przypadkami naruszeń praw, jednakże jego działania przyczyniają się do poprawy jakości administrowania oraz do zwiększenia przestrzegania praw podstawowych.

2. Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA): FRA gromadzi informacje i dane dotyczące sytuacji praw człowieka w UE i dostarcza ekspertyzy dotyczące strategii oraz polityk Unii oraz państw członkowskich w zakresie ochrony praw podstawowych. Jej działania obejmują analizy, badania oraz opracowywanie rekomendacji, które wspierają tworzenie polityk sprzyjających przestrzeganiu praw człowieka.

3. Skargi indywidualne do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC): Obywatele państw członkowskich UE, które są również członkami Rady Europy, mogą składać skargi do ETPC w Strasburgu, jeśli uważają, że ich prawa określone w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka zostały naruszone przez państwo. Choć ETPC nie jest organem UE, jego orzeczenia mają istotne znaczenie dla ochrony praw człowieka w państwach członkowskich UE.

Wnioski z działań tych instytucji oraz ich decyzji i zaleceń mają istotne znaczenie dla podnoszenia standardów ochrony praw człowieka oraz harmonizacji przepisów i praktyk w zakresie praw podstawowych w całej Unii Europejskiej. Integracja różnorodnych mechanizmów ochrony poza sądami oraz współpraca instytucji na szczeblu krajowym i unijnym przyczynia się do wzmocnienia systemu ochrony praw podstawowych obywateli UE.