Etapy kształtowania osobowości według Alberta Bandury oraz źródło informacji w formacie APA

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: przedwczoraj o 14:44

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 14.02.2026 o 11:53

Albert Bandura, urodzony w 1925 roku w Kanadzie, jest jednym z najbardziej wpływowych psychologów XX wieku. Jego teoria społecznego uczenia się oraz koncepcja samoregulacji miały kluczowy wpływ na zrozumienie, jak ludzie kształtują swoje osobowości. W kontekście kształtowania osobowości, Bandura wprowadził szereg kluczowych idei, które odegrały istotną rolę w rozwoju psychologii.

Podstawą teorii społecznego uczenia się Bandury jest założenie, że ludzie uczą się nie tylko poprzez bezpośrednie doświadczenie, ale także poprzez obserwację. Obserwacyjne uczenie się, znane również jako modelowanie, jest centralnym elementem tej teorii. Bandura sugeruje, że jednostki uczą się poprzez obserwację zachowań innych ludzi, a następnie naśladują te zachowania. Ważne jest, aby zauważyć, że uczenie się obserwacyjne nie zawsze prowadzi do natychmiastowego naśladowania; może raczej prowadzić do wewnętrznej zmiany myślenia, która manifestuje się później.

Etapy kształtowania osobowości według Bandury można analizować poprzez pięć kluczowych komponentów: uwaga, zatrzymanie, odtworzenie ruchowe, motywacja i autoregulacja.

Pierwszym etapem jest uwaga. Bandura podkreśla, że aby doszło do uczenia się obserwacyjnego, jednostka musi najpierw zwrócić uwagę na model. Aspekty, które zwiększają prawdopodobieństwo, że ktoś zwróci uwagę, obejmują cechy modela takie jak jego prestiż, podobieństwo do obserwatora lub atrakcyjność. Czynniki związane z sytuacją, takie jak próżność modela czy geneza wzorca w sytuacji obserwowanej, również mają znaczenie (Bandura, 1977).

Kolejnym etapem jest zatrzymanie. Po skierowaniu uwagi na model, kluczowe staje się zapamiętanie tego, co zostało zaobserwowane. Procesy pamięciowe są kluczowe na tym etapie i obejmują kodowanie i magazynowanie informacji w umyśle obserwatora, aby informacje te mogły być później przywołane i użyte.

Następny etap to odtworzenie ruchowe, które wymaga umiejętności fizycznych i poznawczych do odtworzenia zaobserwowanego zachowania. Nawet jeśli obserwator zauważy i zapamięta zachowanie, musi mieć również zdolności do jego powtórzenia. Tutaj znaczenie mają takie czynniki, jak możliwości psychoruchowe oraz przekształcenie obserwacji w praktyczne umiejętności.

Czwartym elementem w teorii Bandury jest motywacja. Bandura uważał, że sama obserwacja nie wystarczy do wdrożenia zachowania – konieczne jest odczuwanie motywacji do działania. Motywacja może być zewnętrzna (np. nagrody i kary) lub wewnętrzna (np. zadowolenie osobiste). Warto zaznaczyć, że oczekiwania dotyczące przyszłych nagród mogą znacząco wpłynąć na decyzję o zastosowaniu zaobserwowanego zachowania.

Ostateczny komponent teorii Bandury to autoregulacja, która odnosi się do zdolności jednostki do kontrolowania swojego zachowania przy użyciu wewnętrznych standardów i samorefleksji. Osoby rozwijają cele i mierzą swoje postępy, co wspiera ich w kształtowaniu swojego postępowania. Autoregulacja umożliwia nie tylko adaptację do sytuacji społecznych, ale także staje się podstawą do rozwoju złożonej tożsamości i osobowości.

Warto podkreślić, że kształtowanie osobowości w teorii Bandury nie zachodzi w próżni. Środowisko, w którym jednostka się znajduje, oraz interakcje z innymi odgrywają kluczową rolę. Bandura opisywał triadę wzajemności, gdzie zachowanie, czynniki osobiste oraz środowiskowe są w stałej interakcji i wzajemnie na siebie wpływają (Bandura, 1986).

Teoria Bandury wywarła duży wpływ na zrozumienie społecznego uczenia się i jego roli w rozwoju osobowości. Pomogła wyjaśnić, dlaczego różne osoby w tych samych sytuacjach mogą rozwijać odmienne cechy osobowości i pokazywać różnorodne zachowania, co ma znaczenie nie tylko w kontekście indywidualnego rozwoju, ale również w edukacji, psychoterapii czy szeroko pojętej socjologii.

Źródło: Bandura, A. (1977). *Social Learning Theory*. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. Bandura, A. (1986). *Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory*. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.