Ustalanie przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: godzinę temu

Streszczenie:

Poznaj zasady ustalania przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych, poznaj obowiązki pracodawcy i kryteria kwalifikacji prawnej.

Ustalenie przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych. Kwalifikacja prawna wypadku osoby wykonującej umowę cywilnoprawną

Wstęp

Wypadki przy pracy i choroby zawodowe wiążą się z zagrożeniami występującymi w środowisku pracy. Prawidłowe ustalenie ich przyczyn ma znaczenie nie tylko dla uzyskania świadczeń przez poszkodowanego, lecz także dla zapobiegania podobnym zdarzeniom w przyszłości. Wymaga ono zbadania rzeczywistego przebiegu zdarzenia, warunków wykonywania pracy oraz podstawy prawnej zatrudnienia.

Podstawowym aktem prawnym w tym zakresie jest ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, nazywana dalej ustawą wypadkową. Uzupełniają ją Kodeks pracy, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy wykonawcze. Z regulacji tych wynika, że ochrona wypadkowa może obejmować również osoby wykonujące umowy cywilnoprawne. Nie oznacza to jednak, że każdy wypadek podczas wykonywania takiej umowy jest automatycznie wypadkiem przy pracy.

1. Pojęcie wypadku przy pracy

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej wypadkiem przy pracy jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. W odniesieniu do pracownika związek ten występuje między innymi podczas wykonywania zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, a także czynności wykonywanych na rzecz pracodawcy nawet bez polecenia.

Do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy konieczne jest łączne spełnienie czterech przesłanek: nagłości, przyczyny zewnętrznej, powstania urazu albo śmierci oraz związku z pracą. Sam fakt, że do zdarzenia doszło na terenie zakładu, nie przesądza jeszcze o jego kwalifikacji.

Nagłość odróżnia wypadek przede wszystkim od długotrwałego oddziaływania szkodliwych warunków pracy. Przyczyną zewnętrzną może być natomiast działanie maszyny, upadek przedmiotu, śliska nawierzchnia lub inne oddziaływanie pochodzące spoza organizmu poszkodowanego. Przyczyna ta nie musi być jedyną przyczyną zdarzenia, ale musi rzeczywiście uczestniczyć w jego powstaniu.

Uraz, zgodnie z art. 2 pkt 13 ustawy wypadkowej, oznacza uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego. Dlatego samo wystąpienie niebezpiecznej sytuacji, bez urazu lub śmierci, nie wystarcza do zakwalifikowania zdarzenia jako wypadku przy pracy w rozumieniu tej ustawy.

2. Ustalanie okoliczności i przyczyn wypadku pracownika

Podstawowe obowiązki pracodawcy po wypadku określa art. 234 Kodeksu pracy. Pracodawca powinien podjąć działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy, ustalić okoliczności i przyczyny wypadku oraz zastosować środki zapobiegające podobnym zdarzeniom.

W razie wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego pracodawca ma obowiązek niezwłocznego zawiadomienia właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora. Obowiązek ten obejmuje także inne zdarzenie związane z pracą, które wywołało takie skutki i może zostać uznane za wypadek przy pracy.

Szczegółowy tryb postępowania określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Ustaleń dokonuje zespół powypadkowy, w którego podstawowym składzie znajdują się pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy. Przepisy przewidują także rozwiązania zastępcze, gdy u danego pracodawcy nie działają takie osoby.

Zespół powypadkowy przeprowadza oględziny miejsca zdarzenia, bada stan urządzeń i zabezpieczeń, wysłuchuje wyjaśnień poszkodowanego, zbiera informacje od świadków oraz analizuje dokumentację medyczną i inne dowody. W razie potrzeby korzysta z opinii lekarza lub specjalistów. Na tej podstawie sporządza protokół powypadkowy, zasadniczo nie później niż w ciągu 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku. Przekroczenie tego terminu wymaga wskazania przyczyn opóźnienia.

Rzetelne postępowanie nie powinno ograniczać się do stwierdzenia błędu poszkodowanego. Konieczne jest również sprawdzenie organizacji pracy, stanu technicznego urządzeń, sposobu nadzoru i dostępności zabezpieczeń. Ustalenie tych okoliczności pozwala odróżnić bezpośredni mechanizm zdarzenia od jego głębszych przyczyn organizacyjnych.

3. Wypadek osoby wykonującej umowę cywilnoprawną

Zakres ochrony ustawowej

Osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej nie jest co do zasady pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy. Nie wyklucza to jednak objęcia jej ubezpieczeniem wypadkowym.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 6 ustawy wypadkowej za wypadek przy pracy uważa się również nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w okresie ubezpieczenia wypadkowego podczas wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia.

Znaczenie ma zatem nie tylko rodzaj umowy, lecz także podleganie ubezpieczeniu wypadkowemu w chwili zdarzenia. Zasady tego ubezpieczenia wynikają przede wszystkim z art. 6 i art. 12 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zleceniobiorca podlegający z danego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym co do zasady podlega również ubezpieczeniu wypadkowemu. Odmienna sytuacja może dotyczyć na przykład ucznia lub studenta wykonującego zlecenie przed ukończeniem 26. roku życia, jeżeli nie zachodzą szczególne okoliczności zmieniające jego status ubezpieczeniowy.

Nie można również utożsamiać umowy zlecenia z umową o dzieło, uregulowaną w art. 627 Kodeksu cywilnego. Sama umowa o dzieło co do zasady nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych. Szczególnej oceny wymagają jednak umowy zawierane z własnym pracodawcą lub wykonywane na jego rzecz, z uwzględnieniem art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przykład kwalifikacji prawnej

Załóżmy, że osoba wykonująca umowę zlecenia w magazynie podlega z tego tytułu ubezpieczeniu wypadkowemu. Podczas przenoszenia towaru w ramach zleconych obowiązków poślizgnęła się na rozlanym oleju, upadła i doznała złamania ręki.

W takim przypadku występują wszystkie podstawowe przesłanki wypadku przy pracy:

- zdarzenie było nagłe; - wystąpiła przyczyna zewnętrzna — śliska nawierzchnia; - powstał uraz w postaci złamania; - zdarzenie nastąpiło podczas wykonywania pracy objętej umową i w okresie ubezpieczenia wypadkowego.

Przy takich ustaleniach zdarzenie należy zakwalifikować jako wypadek przy pracy na podstawie art. 3 ust. 3 pkt 6 ustawy wypadkowej. Podstawą kwalifikacji nie jest tutaj pracowniczy stosunek zatrudnienia, lecz przepis obejmujący określone osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych.

Dla tej grupy poszkodowanych sporządza się kartę wypadku, a nie pracowniczy protokół powypadkowy. Zgodnie z art. 5 ustawy wypadkowej okoliczności i przyczyny wypadku ustala właściwy podmiot, w omawianym przypadku podmiot, na którego rzecz wykonywana jest praca. Szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. dotyczące uznawania takich zdarzeń za wypadki przy pracy i sporządzania karty wypadku.

Należy przy tym odróżnić uznanie zdarzenia za wypadek od prawa do świadczeń. Art. 21 ustawy wypadkowej przewiduje sytuacje, w których świadczenia nie przysługują, między innymi gdy wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

Znaczenie rzeczywistych warunków zatrudnienia

Nazwa umowy nie zawsze rozstrzyga o charakterze zatrudnienia. Z art. 22 § 1–1² Kodeksu pracy wynika, że wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy oraz w wyznaczonym przez niego miejscu i czasie, za wynagrodzeniem, może oznaczać zatrudnienie w ramach stosunku pracy, niezależnie od nazwy zawartej umowy. Ustalenie rzeczywistego statusu poszkodowanego może więc wpływać również na właściwy tryb dokumentowania wypadku.

Ponadto art. 304 Kodeksu pracy nakłada obowiązki w zakresie zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy także wobec określonych osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy. Umowa cywilnoprawna nie oznacza zatem zwolnienia organizatora pracy z obowiązków dotyczących bezpieczeństwa.

4. Ustalanie chorób zawodowych

Choroba zawodowa różni się od wypadku przede wszystkim sposobem powstawania i trybem stwierdzania. Zgodnie z art. 235¹ Kodeksu pracy musi być ona wymieniona w wykazie chorób zawodowych. Ponadto ocena warunków pracy powinna pozwalać na stwierdzenie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy albo sposobem jej wykonywania.

Nie każda choroba, na którą wpływają warunki zatrudnienia, jest więc chorobą zawodową w znaczeniu prawnym. Konieczne jest zarówno spełnienie kryteriów medycznych, jak i ustalenie odpowiedniego narażenia zawodowego.

Art. 235 Kodeksu pracy reguluje zgłaszanie podejrzenia choroby zawodowej. Pracodawca ma obowiązek niezwłocznie zgłosić takie podejrzenie właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy. Podejrzenie może zgłosić również pracownik lub były pracownik na zasadach określonych w tym przepisie.

Szczegółowe postępowanie określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Obejmuje ono ocenę narażenia, badania oraz wydanie orzeczenia przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje właściwy państwowy inspektor sanitarny.

Na podstawie art. 235² Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej może nastąpić również po zakończeniu pracy w narażeniu, jeżeli spełniono wymagania dotyczące okresu wystąpienia udokumentowanych objawów wskazane w wykazie chorób zawodowych.

Zakończenie

Prawidłowe ustalenie przyczyn i okoliczności wypadku wymaga połączenia analizy dowodów z oceną prawną zatrudnienia oraz ubezpieczenia poszkodowanego. W przypadku umowy cywilnoprawnej zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy dana osoba podlegała ubezpieczeniu wypadkowemu i czy zdarzenie nastąpiło podczas wykonywania czynności objętych ochroną ustawy.

W odniesieniu do chorób zawodowych kluczowe są natomiast rozpoznanie medyczne, obecność choroby w ustawowym wykazie oraz wykazanie związku z narażeniem zawodowym. Oba postępowania służą nie tylko realizacji uprawnień poszkodowanych, ale także usuwaniu zagrożeń i poprawie bezpieczeństwa pracy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych — w szczególności art. 2, 3, 5 i 21. 2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy — w szczególności art. 22, 234, 235, 235¹, 235² i 304. 3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych — w szczególności art. 6, 8 i 12. 4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny — przepisy dotyczące umowy o dzieło, zlecenia i świadczenia usług, w szczególności art. 627, 734 i 750. 5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. 6. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia. 7. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. 8. Wikipedia, hasła „Wypadek przy pracy” oraz „Choroba zawodowa” — pomocniczo jako opracowania ogólne, nie jako podstawa kwalifikacji prawnej.

Przykładowe pytania

Jakie są przyczyny i okoliczności wypadków przy pracy?

Ustala się je przez zbadanie przebiegu zdarzenia, warunków pracy, stanu urządzeń i zabezpieczeń oraz zeznań poszkodowanego i świadków. Analizuje się również organizację pracy i nadzór.

Jakie przesłanki musi spełniać wypadek przy pracy?

Zdarzenie musi być nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodować uraz lub śmierć oraz pozostawać w związku z pracą. Wszystkie cztery przesłanki muszą wystąpić łącznie.

Jak ustala się przyczyny wypadku pracownika?

Okoliczności i przyczyny ustala zespół powypadkowy, który ogląda miejsce zdarzenia, zbiera wyjaśnienia i dowody oraz analizuje dokumentację. Sporządza protokół zasadniczo w ciągu 14 dni od zawiadomienia.

Jakie obowiązki ma pracodawca po wypadku przy pracy?

Pracodawca powinien ograniczyć zagrożenie, zapewnić pierwszą pomoc, ustalić okoliczności i przyczyny wypadku oraz wdrożyć działania zapobiegawcze. O wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym zawiadamia inspektora pracy i prokuratora.

Czy wypadek przy pracy obejmuje osobę na umowie cywilnoprawnej?

Tak, osoba wykonująca umowę cywilnoprawną może być objęta ubezpieczeniem wypadkowym. Sam fakt wypadku podczas wykonywania umowy nie wystarcza jednak do jego uznania za wypadek przy pracy.

Napisz za mnie referat

Tagi:#bhp #wypadki-przy-pracy #opracowanie