Człowiek wobec przeznaczenia: Omówienie zagadnienia na podstawie 'Antygony' Sofoklesa z uwzględnieniem kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.01.2026 o 13:08

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 26.01.2026 o 14:27

W tragedii „Antygona” Sofoklesa przeznaczenie odgrywa kluczową rolę, a postacie dramatu są w dużej mierze zależne od fatum, które kieruje ich losem. Sofokles przedstawia ludzi zmagających się z nieuchronnością losu, co skłania do zastanowienia się nad wpływem przeznaczenia na życie człowieka. W niniejszym referacie omówię, w jaki sposób bohaterowie „Antygony” konfrontują się z przeznaczeniem, a także jak ten temat można zestawić z różnorodnością losów bohaterów w dramacie Williama Szekspira „Hamlet”, który stanowi istotny kontekst dla analizy wątku determinacji losu w literaturze.

„Antygona” Sofoklesa, napisana w V wieku p.n.e., przedstawia historię konfliktu między prawem boskim a prawem ludzkim w obliczu nieuchronnego przeznaczenia. Główna bohaterka, Antygona, staje przed tragicznym wyborem: zgodnie z wolą Bogów pochować swego brata Polinika, zmarłego w bitwie jako zdrajca Teb, czy posłuchać zakazu króla Kreona, który uznaje Polinika za wroga państwa. Antygona wybiera wierność prawu boskiemu, narażając się w ten sposób na śmierć. Jej decyzja pokazuje, że przeznaczenie jest dla niej ważniejsze niż wola ludzka. Antygona nieustępliwie wierzy, że los, który przypisali jej bogowie, jest nie do uniknięcia, a jej niezłomna wiara w sprawiedliwość boską kształtuje jej poczucie tożsamości.

Kreon, w swoim uporze i przekonaniu o słuszności własnych decyzji, również konfrontuje się z przeznaczeniem, lecz robi to, ignorując przestrogi płynące z tradycji i religii. Jego władza jako króla prowadzi go do przekonania o wyższości własnych praw nad boskimi, co ostatecznie staje się jego zgubą. Kreon odrzuca ostrzeżenia Tyrezjasza, ślepego proroka, który próbuje mu uświadomić, że jego upór i działania są sprzeczne z wolą bogów i skazują go na tragiczny koniec. Ostateczne upadki Kreona to klęska osobista i utrata najbliższych, które wynikają z jego ignorancji wobec nieuchronności przeznaczenia.

Podobne motywy dotyczą losów bohaterów w „Hamlecie” Williama Szekspira. Tematem tej tragedii również jest przeznaczenie, które odgrywa kluczową rolę w życiu głównego bohatera, księcia Hamleta. Już od wydarzeń z pierwszego aktu Szekspir ukazuje, że życie Hamleta inwestowane jest przez siły poza jego kontrolą. Duch zmarłego ojca Hamleta, który domaga się zemsty, staje się katalizatorem działań młodego księcia. Hamlet, podobnie jak Antygona, zmaga się z lojalnościami wobec różnych zobowiązań – musi wypełnić wolę swojego ojca, ale równocześnie nie jest pewien etycznego wymiaru zemsty. Jego los wydaje się z miejsca przypieczętowany przez wydarzenia, na które nie ma wpływu.

W obu przypadkach, zarówno w przypadku Antygony, jak i Hamleta, przeznaczenie zdaje się być nieodwołalne, mimo różnych wyborów i prób modyfikacji sytuacji przez bohaterów. Obie postacie stoją przed trudnymi wyborami moralnymi, które ostatecznie prowadzą do ich upadku. Zarówno Sofokles, jak i Szekspir pokazują, że mimo wytrwałości i siły charakteru bohaterów, nie są oni w stanie uniknąć nieuchronnych skutków swojego przeznaczenia. Jest to przestroga przed lekceważeniem uniwersalnego porządku, który rządzi losem człowieka.

Podsumowując, motyw przeznaczenia w literaturze zawsze był źródłem refleksji nad rolą, jaką odgrywa ono w ludzkim życiu. Sofokles w „Antygonie” wyraźnie ilustruje, że człowiek jest często bezradny wobec mocy wyższych. Podobnie Szekspir w „Hamlecie” pokazuje, że los człowieka jest podatny na siły, które są poza jego kontrolą. Obie tragedie skłaniają do refleksji nad granicami wolnej woli i przeznaczenia w życiu człowieka oraz wpływu tych aspektów na jego decyzje i ostateczny los.