Czy cel rzeczywiście uświęca środki? – wypowiedź w formie rozprawki.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.05.2024 o 7:11

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 30.05.2024 o 6:52

Rozważania nad maksymą "cel uświęca środki" zyskały na popularności przede wszystkim za sprawą renesansowego myśliciela, Niccolò Machiavellego. Jego dzieło "Książę", wydane w 1532 roku, stało się podstawą do dyskusji nad moralnymi granicami działań podejmowanych w imię wyższego celu. Machiavelli zachęcał do pragmatyzmu, co nieraz interpretowano jako przyzwolenie na niemoralne postępki. Problem ten jest wieloaspektowy, dlatego warto go przeanalizować na podstawie literatury, która daje nam szeroką perspektywę na skutki działań podejmowanych w imię konkretnego celu.

Zacznijmy od "Makbeta" Williama Szekspira, gdzie tytułowy bohater uosabia dążenie do władzy za wszelką cenę. Makbet, na skutek przepowiedni trzech wiedźm i namowy żony, decyduje się zabić króla Duncana, aby samemu objąć tron. Ta decyzja, chociaż przynosi mu upragnioną władzę, prowadzi do jego moralnego upadku i ostatecznej ruiny. Makbet traci wszystko, co wcześniej miało dla niego znaczenie, z własnym życiem włącznie. Dramat udowadnia, że środki, jakimi się posłużył, nie tylko podważyły jego autorytet, ale również były przyczyną jego tragicznego końca. W tym przypadku cel – zdobycie władzy – nie usprawiedliwia popełnionych zbrodni, a konsekwencje tragicznych działań przekroczyły wartość samego celu.

Z kolei "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego przedstawia postać Raskolnikowa, który wierzy, że zamordowanie starej lichwiarki przyniesie społeczne korzyści. Raskolnikow usprawiedliwia swoje przestępstwo, myśląc, że odbierając życie moralnie niegodziwej osobie, przysłuży się ludzkości. Tym samym, przekonuje siebie, że jego cel – poprawa społecznej sytuacji poprzez likwidację "wszy" – uświęca środki, czyli morderstwo. W miarę postępu akcji, jego wewnętrzny konflikt i poczucie winy stają się coraz silniejsze, pokazując, że moralne i psychiczne konsekwencje takich działań są nie do zignorowania. Dostojewski sugeruje, że żadna korzyść nie może usprawiedliwiać czynu tak odrażającego, jak odebranie życia drugiemu człowiekowi.

W literaturze polskiej możemy znaleźć równie wymowny przykład w "Potopie" Henryka Sienkiewicza. Postawa Andrzeja Kmicica, który początkowo działa jako najemnik i zdrajca Rzeczypospolitej, pokazuje, jak destrukcyjne mogą być działania podejmowane bez refleksji moralnej. Kmicic z czasem przechodzi wewnętrzną przemianę, dostrzegając, że jego dotychczasowe postępki nie były godne człowieka honoru. Przemiana ta jest jednym z centralnych wątków powieści i pokazuje, że prawdziwa wartość leży nie tylko w celach, ale również w sposób, w jaki się je osiąga. Kmicic zaczyna działać w sposób zgodny z wartościami narodowymi i społecznymi, co przynosi mu prawdziwą chwałę i szacunek.

Wreszcie warto przytoczyć "Rok 1984" George'a Orwella, który ukazuje totalitarny świat, gdzie władza Partii usprawiedliwia wszelkie swoje działania dobrem społeczeństwa. Ogromny aparat represji, propaganda i kontrola nad jednostką ukazują ekstremalne skutki założenia, że cel uświęca środki. Orwell przedstawia dystopię, w której moralność została zupełnie zanegowana, a każde działanie rządzących jest usprawiedliwiane wyższym celem – dobrem państwa. Koszty, jakie ponosi społeczeństwo, są jednak nie do przyjęcia. W tym przypadku cel, jakim jest stabilność i dobrobyt kraju, nie może usprawiedliwiać środków takich jak zniewolenie, tortury i ograniczenie wolności.

Reasumując, analiza licznych przykładów literackich wskazuje na to, że dążenie do określonego celu za wszelką cenę prowadzi często do katastrofalnych konsekwencji, zarówno dla samych działających, jak i dla innych. Ostatecznie więc środki, jakimi się posługujemy, mają ogromne znaczenie i muszą być etycznie usprawiedliwione. Choć cel może być godny, nie może on nigdy usprawiedliwiać niemoralnych działań. Literatura przestrzega nas przed zaniedbywaniem moralnych wartości w imię nawet najwspanialszych celów.