Epikureizm i stoicyzm w poezji Horacego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.02.2024 o 11:25

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 22.02.2024 o 17:34

Epikureizm i stoicyzm są dwoma filozofiami antycznymi, które od wieków wywierają wpływ na myśl ludzką, kształtując podejście do życia, cierpienia i doczesnej chwały. Nie inaczej jest w przypadku literatury, w tym poezji, gdzie filozofie te znajdują odzwierciedlenie i bywają tematem wielu przemyśleń. Wyraźnym przykładem wpływu tych filozofii na literaturę jest poezja Jana Kochanowskiego, a zwłaszcza jego "Pieśń XXIX" z cyklu "Pieśni" zwana też "Do Mecenasa" rozpoczynająca się słynnymi wersami "Wzniosłem pomnik sobie nie ręką wykonany...". W niniejszej rozprawce spróbuję rozważyć, w jakim stopniu w tej pieśni obecne są wpływy epikureizmu i stoicyzmu.

Epikureizm promuje przede wszystkim szczęście jako najwyższe dobro, osiągane przez czerpanie przyjemności i unikanie cierpienia. Na pierwszy rzut oka, poezja Kochanowskiego, celebrująca cnoty skromności, prostoty i radości płynącej z życia, zdaje się oddalać od takiego rozumienia epikureizmu, koncentrując się raczej na stoickim podejściu do życia. W pieśni "Do Mecenasa", poeta wyraża pewność, że jego dzieła literackie przetrwają próbę czasu, przynosząc mu nieśmiertelną chwałę. Mimo że nie odwołuje się bezpośrednio do poszukiwania przyjemności, Kochanowski zdaje się doceniać duchową satysfakcję i spełnienie, jakie przynosi twórczość poetycka. Tym samym można dostrzec pewne wtórne echa epikurejskiej ceniącej przyjemności umysłowe ponad fizyczne, gdzie twórcza praca nad wierszami jest źródłem głębokiej radości.

Z drugiej strony, stoicyzm, który uczy cnoty, samokontroli i niezłomności w obliczu przeciwności losu, zdaje się być bardziej widoczny w tej pieśni. Kochanowski, ogłaszając, że jego "pomnik" przetrwa "bardziej pewnie niż spiżowy", demonstruje stoickie przekonanie, że prawdziwa wartość i trwałość dokonań człowieka leży w sferze duchowej oraz intelektualnej, a nie materialnej. Poeta podkreśla, że jego własne osiągnięcia - utrwalone w literaturze - są odpornym na upływ czasu. Można to odczytać jako przykład stoickiego przekonania o przemijalności i ulotności dóbr ziemskich oraz o nieustannej obecności cnoty, która przetrwa wszystko.

W kontekście stoicyzmu ważne jest także stoickie podejście do śmierci i pamięci po sobie. Kochanowski, zdając sobie sprawę z przemijalności życia, przez literaturę próbuje osiągnąć formę nieśmiertelności. Stoicy nauczali, że śmierć nie jest czymś, czego powinno się bać, ale naturalną częścią życia i że należy ją przyjąć ze spokojem. W przypadku Kochanowskiego, spokój ten wyraża się przez twórczość poetycką, która jest sposobem na osiągnięcie trwałości.

Podsumowując, w "Pieśni XXIX" Jana Kochanowskiego można doszukać się zarówno wpływów epikureizmu, w mniejszym stopniu, poprzez docenienie wartości duchowych przyjemności, jak i wyraźniejszych śladów stoicyzmu poprzez akcentowanie cnoty, niezłomności i pragnienia trwałego legatu. Opierając się na tych antycznych filozofiach, Kochanowski tworzy swoiste literackie credo, w którym szuka odpowiedzi na pytanie o wartość, cel i przemijalność ludzkiego życia.