Mieć czy być? Jakie wartości są najważniejsze w życiu człowieka na podstawie fraszek Jana Kochanowskiego oraz wybranych lektur obowiązkowych.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.10.2025 o 9:18

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.10.2025 o 0:29

Wartości duchowe czy materialne – które z nich przynoszą prawdziwe szczęście i spełnienie? To pytanie nie traci na aktualności, a wielu myślicieli, pisarzy i poetów próbowało odpowiedzieć na nie przez stulecia. Jednym z nich był Jan Kochanowski, wielki poeta polskiego renesansu, który w swoich fraszkach poruszał ten problem. Zrobił to również w sposób wyjątkowy Stefan Żeromski w swojej powieści „Ludzie bezdomni”. Spróbujmy więc w świetle ich dzieł przyjrzeć się, jakie wartości są najważniejsze w życiu człowieka.

Fraszki Jana Kochanowskiego, mimo swojego lekkiego charakteru, wnikliwie analizują ludzką naturę i życiowe dylematy. W „O żywocie ludzkim” poeta z właściwą sobie mądrością podkreśla, że życie jest krótkie i ulotne, co sprawia, że doczesne dobra nie powinny stanowić celu samego w sobie. Kochanowski zwraca uwagę, że pogoń za majątkiem jest nie tylko próżna, ale również bezcelowa, bo człowiek nie ma pełnej kontroli nad swoim losem: „Kto tak mądry, że zgadnie, co komu pisane?”. Tym samym poeta sugeruje, że prawdziwą wartością jest duchowa równowaga i cnota, które pozwalają zachować spokój nawet w obliczu życiowych burz i niepewności.

W innym utworze, „Na dom w Czarnolesie”, Kochanowski wyraża swoje przekonanie, że lepiej być szczęśliwym i cieszyć się życiem niż dążyć do zamożności kosztem wewnętrznego spokoju. Poeta opisuje skromny, ale pełen miłości dom, gdzie panuje zgoda i wewnętrzna harmonia. Podkreśla, że bogactwo materialne nie gwarantuje szczęścia, a jego brak nie oznacza ubóstwa duchowego. To prowadzi nas do wniosku, że prawdziwe wartości, takie jak miłość, rodzina i spokój ducha, są ważniejsze niż dobra materialne.

Przechodząc do innego kluczowego dzieła literatury polskiej – „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego – możemy zauważyć, że autor również podejmuje temat dylematem „mieć czy być”. Główny bohater, Tomasz Judym, jest młodym lekarzem o wielkich aspiracjach. Pochodzi z ubogiej rodziny, a swoje życie zawodowe i osobiste podporządkowuje idei niesienia pomocy biednym i potrzebującym.

Judym jest przykładem człowieka, który zdecydowanie stawia na „być” – realizuje swoje powołanie kosztem dóbr materialnych i osobistego szczęścia. W konfrontacji z rzeczywistością, bohater staje przed trudnymi wyborami. Decyzja o poświęceniu się dla idei często wiąże się z odrzuceniem komfortu życia i stabilizacji – Judym opuszcza prestiżową posadę, która zapewniłaby mu dostatnie życie, by móc pracować z ubogimi robotnikami. Jego decyzje są motywowane głębokim przekonaniem, że prawdziwe znaczenie człowieczeństwa leży w pomaganiu innym i dążeniu do poprawy ich losu.

Ważnym motywem w powieści Żeromskiego jest samotność Judyma wynikająca z jego wyborów. Wybierając życie według wartości, rezygnuje z osobistego szczęścia i stabilności. Jego relacja z Joanną Podborską, która mogłaby dać mu prywatne szczęście, zostaje przerwana, gdy Tomasz decyduje się poświęcić swoje życie dla wyższych ideałów. Ukazuje to, jak ciężkie i bolesne mogą być konsekwencje życia w zgodzie z własnymi przekonaniami.

Jednak mimo wszelkich trudności, zarówno Kochanowski, jak i Żeromski podkreślają, że wybór życia kierowanego wartościami duchowymi i etycznymi prowadzi do pewnego rodzaju wewnętrznego spełnienia i moralnej satysfakcji, której nie mogą zapewnić dobra materialne. Judym, mimo swoich tragicznych wyborów, jest człowiekiem świadomym swojej misji i posiadającym moralną siłę. Człowiek decydujący się na „być” żyje pełnią życia, realizując swoje powołania i pozostawiając po sobie ślad w postaci dobrych uczynków.

Podsumowując, zarówno fraszki Jana Kochanowskiego, jak i „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego jasno pokazują, że największą wartością w życiu człowieka jest duchowe spełnienie, płynące z życia w zgodzie z własnymi przekonaniami i wartościami. Odbiera to materialnym dobrom ich dominującą rolę i ukazuje, że prawdziwe szczęście i spokój duchowy można osiągnąć jedynie poprzez życie pełne miłości, cnoty i altruizmu. W obliczu współczesnych dylematów te uniwersalne przesłania nadal pozostają aktualne i inspirujące.