W jaki sposób przestrzeń miejska jest kreowana w utworach literackich oraz innych tekstach kultury?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.11.2023 o 10:19

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 8.11.2023 o 14:24

Przestrzeń miejska jest niewątpliwie jednym z istotnych elementów kształtujących fabułę, atmosferę oraz rozwój postaci w literaturze i innych tekstach kultury. W wielu dziełach literackich oraz filmowych miasta służą nie tylko jako tło wydarzeń, ale często stają się również pełnoprawnymi bohaterami tych utworów, wpływając na przebieg akcji oraz losy protagonistów. W niniejszej rozprawce przeanalizuję, w jaki sposób przestrzeń miejska jest kreowana w kilku wybranych utworach literackich i filmowych, pokazując, jak różne funkcje może pełnić.

Jednym z najbardziej znanych przykładów literackich, w których przestrzeń miejska odgrywa kluczową rolę, jest powieść Charlesa Dickensa "Oliver Twist". Londyn, w którym rozgrywa się akcja książki, jest przedstawiony w sposób bardzo realistyczny i szczegółowy. Odpowiednio oddane są różnice społeczne i ekonomiczne między poszczególnymi dzielnicami miasta – od ubogich, brudnych slumsów po eleganckie i dostatnie dzielnice. Przez pryzmat przestrzeni miejskiej Dickens ukazuje problematykę biedy, niesprawiedliwości społecznej oraz trudów życia codziennego w XIX-wiecznej Anglii. Londyn staje się tu nie tylko tłem, ale i aktywnym uczestnikiem akcji, wpływając na losy tytułowego bohatera oraz pozostałych postaci.

Analogicznie, w powieści "Lalka" Bolesława Prusa Warszawa pełni kluczową rolę w kształtowaniu fabuły. Prus bardzo skrupulatnie opisuje różnorodność przestrzeni miejskiej – od tętniących życiem ulic Śródmieścia po zatłoczone i zaniedbane dzielnice biedoty. Warszawa w "Lalce" jest miastem dynamicznie zmieniającym się, przechodzącym proces modernizacji, ale jednocześnie pełnym kontrastów. To właśnie w tej scenerii rozwijają się losy głównego bohatera Wokulskiego oraz innych postaci. Miasto wpływa na ich decyzje, działania oraz relacje, czyniąc przestrzeń miejską integralnym elementem narracji.

Kolejnym przykładem, gdzie przestrzeń miejska odgrywa znaczącą rolę, jest powieść "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego, w której Petersburg jest niemalże równoprawnym bohaterem książki. Miasto to, ujęte w mrocznej i przygnębiającej atmosferze, staje się sceną wewnętrznych zmagań głównego bohatera, Rodiona Raskolnikowa. Petersburg w powieści Dostojewskiego jest symbolem alienacji, wyobcowania oraz moralnej dekadencji. Jego specyficzna przestrzeń, z wąskimi uliczkami, zatłoczonymi zaułkami i dusznymi mieszkaniami, odzwierciedla stan psychiczny protagonistów oraz wzmacnia dramatyzm przedstawionych wydarzeń.

Podobnie, ale w nieco innym tonie, przestrzeń miejska ukazana jest w filmie "Metropolis" Fritza Langa. To futurystyczne miasto przyszłości, będące metaforą konfliktu między klasami społecznymi – bogatymi właścicielami a wyzyskiwanymi robotnikami. Wykorzystując efekty specjalne i teatralną scenografię, Lang kreuje przestrzeń miejską jako ogromną, industrialną metropolię, która w równym stopniu zachwyca swoją nowoczesnością, co przeraża dehumanizacją i podziałem społecznym. Miasto w "Metropolis" jest symbolem zarówno postępu technologicznego, jak i jego destrukcyjnych konsekwencji dla człowieka.

Podsumowując, analiza powyższych utworów literackich oraz filmowych jednoznacznie wskazuje na różnorodność funkcji, jakie przestrzeń miejska może pełnić w tekstach kultury. Miasta mogą być realistycznym tłem oddającym specyfikę epoki, odzwierciedleniem stanu psychicznego bohaterów, a także metaforą szerszych problemów w społecznych i ekonomicznych. Każdy autor, kreując przestrzeń miejską w swoim dziele, nadaje jej specyficzne znaczenie, czyniąc ją integralnym elementem fabuły oraz narzędziem służącym pogłębieniu tematyki utworu.