Człowiek - element czyjegoś planu, marionetka czy kowal własnego losu? Analiza „Lalki”, "Makbeta" i "Króla Edypa" w kontekście historycznym

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.11.2023 o 11:21

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 8.11.2023 o 21:24

Wielokrotnie w literaturze pojawia się pytanie, czy człowiek jest jedynie elementem większego planu, czy też ma zdolność kształtowania swojego własnego losu. Ten temat poruszany jest nie tylko w licznych utworach literackich, ale także w filozofii i religii. Analiza trzech klasyków literatury jakimi są "Lalka" Bolesława Prusa, "Makbet" Williama Shakespeare'a oraz "Król Edyp" Sofoklesa pozwoli nam lepiej zrozumieć, że człowiek jest zarówno poddany działaniu zewnętrznych czynników, jak i samodzielnie kształtuje swoje życie.

"Lalka" to powieść społeczno-obyczajowa Bolesława Prusa, która obrazuje polskie społeczeństwo drugiej połowy XIX wieku. Centralną postacią jest Stanisław Wokulski - człowiek ambitny, ale borykający się z własnymi słabościami. Osoby otaczające go można postrzegać jako marionetki w rękach panującego porządku społecznego. Sam Wokulski staje się jednym z elementów tego układu, ale jednocześnie odrzuca sztuczność relacji społecznych. Odkrywając, że to on sam ma moc kowala losu, otwiera przed sobą szansę spełniania swoich ambicji i marzeń.

"Makbet" autorstwa Williama Shakespeare'a to tragedia ukazująca człowieka jako narzędzie w rękach nadnaturalnych sił. Główny bohater, szkocki władca Makbet, pod wpływem trzech czarownic popełnia okrutne czyny, aby objąć tron. Jego niezaspokojone ambicje sprawiają, że staje się marionetką swojej żony, Lady Makbet, która podsuwa mu kolejne pomysły zbrodni. Makbet, człowiek moralnie słaby, nie potrafi oprzeć się sugestiom nadprzyrodzonej mocy i popada w coraz większe zbrodnie. W tym przypadku człowiek wydaje się być bezsilny, podporządkowany mocniejszym siłom.

Drugi tragiczny bohater, Król Edyp, występuje w jednym z najważniejszych dramatów Sofoklesa, "Królu Edypie". Edyp staje się narzędziem przepowiedni, czyli niewidzialnych sił determinujących sprawiedliwość. Przez całe życie stara się uniknąć przepowiedzianej przyszłości, która mówiła, że zabije własnego ojca i poślubi matkę. Jego wysiłki są jednak daremne, a tragedia, którą przeżywa, jest wynikiem działań innych osób. Ostatecznie to jednak Edyp zdaje sobie sprawę, że to on sam jest kowalem swojego losu, ponieważ jego wybory, nawet te podjęte na podstawie przepowiedni, prowadzą do tragicznego finału.

Przedstawione tu utwory literackie pozwalają nam zrozumieć złożoność ludzkiej natury. Człowiek jest zarówno elementem większego planu, jak i marionetką. Jednocześnie jest kowalem własnego losu, który swoimi wyborami i działaniami wpływa na przebieg swojego życia. Ta dwuznaczność natury ludzkiej pokazuje, że nie jesteśmy biernymi obserwatorami życia, ale możemy samodzielnie decydować. Warto zatem pamiętać, że pomimo wpływu zewnętrznych czynników, które czasami prowadzą nas niechcianą drogą, mamy możliwość samodzielnego kształtowania naszego losu i realizacji marzeń.

Konteksty historyczne: Analizując powieść "Lalka", można dostrzec, że Bolesław Prus ukazywał polskie społeczeństwo epoki, w której panowała klasyfikacja społeczna. Był to okres dynamicznych zmian politycznych, gospodarczych i społecznych w Polsce. W drugiej połowie XIX wieku, kiedy toczyła się akcja powieści, Polska była pod zaborami i towarzyszył temu szereg ruchów narodowych, walka o prawa obywatelskie i niepodległość. Wokół bohatera, Stanisława Wokulskiego, można dostrzec wpływ klas społecznych, nierówności społeczne i konstrukcję społecznego porządku.