Znaczenie schematów w życiu człowieka: "'Ferdydurke" i "Lalka"

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 17.05.2025 o 10:05

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 9.04.2024 o 20:28

Schematy w życiu człowieka odgrywają niebagatelną rolę. Z jednej strony, porządkują one świat, dając poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności. Z drugiej, mogą okazać się narzędziem ograniczającym, barierą hamującą rozwój i indywidualność. Ich szczególną moc i obustronną naturę doskonale oddaje Witold Gombrowicz w swojej powieści "Ferdydurke", a analogicznie problem ten pojawia się w powieści "Lalka" Bolesława Prusa. Przez pryzmat tych dwóch utworów warto przyjrzeć się, jak schematy wpływają na życie jednostki oraz jakie mogą mieć konsekwencje w wybranych kontekstach społecznych.

"Ferdydurke", będące jednym z najbardziej znaczących dzieł w twórczości Gombrowicza, atakuje przede wszystkim sztywność i fałszywość narzuconych przez społeczeństwo form. Główny bohater, Józio, mimo bycia dorosłym mężczyzną, zostaje wtłoczony w rolę ucznia szkoły średniej, co staje się dla niego źródłem ogromnego dyskomfortu psychicznego. Gombrowicz pokazuje, jak arbitralnie przyjęte konwenanse i oczekiwania społeczne zostają narzucone bohaterowi, zmuszając go do odegrania roli, z którą się nie identyfikuje. Schemat, będący tutaj ramą szkolną i społecznymi oczekiwaniami wobec "uczniowskiego" zachowania, uwypukla absurdy wynikające z niewłaściwego stosunku do indywidualności człowieka.

Z kolei w "Lalce" Bolesława Prusa schematy społeczne ilustrują głównie relacje międzyludzkie, w tym klasowe podziały, konwenanse towarzyskie i wzorce zachowań uznawane za akceptowalne w ówczesnej rzeczywistości społeczno-kulturowej. Stanisław Wokulski, główny bohater powieści, usiłuje przekroczyć bariery społeczne dzielące go od ukochanej Izabeli Łęckiej. Jego walka z przyjętymi normami uwypukla trudności, z jakimi mierzy się jednostka pragnąca wyzwolić się spod wpływu utartych schematów. W tym przypadku schematy stanowią swoistą klatkę, w której bohaterowie muszą odnaleźć swój sposób na życie lub poddać się narzuconym ograniczeniom.

Kontekst społeczny, w obu analizowanych przypadkach, ukazuje zróżnicowanie wpływu schematów na życie ludzi. "Ferdydurke" koncentruje się na psychologicznym aspekcie narzuconych ról i form, prezentując je jako ograniczające wyraz indywidualności. Tymczasem "Lalka" eksploruje bardziej zewnętrzne aspekty społeczne tych ograniczeń, na przykład w kontekście klasowym, kulturowym i ekonomicznym. Obydwa utwory podkreślają jednak, że stosowanie się do narzuconych schematów, chociaż może zdawać się rozwiązaniem najmniej problematycznym, często prowadzi do frustracji, konfliktów wewnętrznych i zubożenia duchowego jednostki.

W konfrontacji z problemem schematów, "Ferdydurke" i "Lalka" dają czytelnikowi wiele do myślenia na temat ich znaczenia w życiu człowieka, a także możliwości ich przełamania lub akceptacji. W obu przypadkach, dążenie głównych bohaterów do autentyzmu i prawdy o sobie samych w obliczu społecznych oczekiwań ukazuje zmagania, z którymi każdy z nas może się identyfikować. Warto zatem zastanowić się, w jakim stopniu sami poddajemy się narzuconym schematom i jak te wzorce wpływają na nasze życie osobiste oraz relacje z otoczeniem.