Jak zachować człowieczeństwo w sytuacji ekstremalnej? Analiza literacka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.04.2024 o 10:55

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 15.04.2024 o 9:56

Człowieczeństwo to ogół cech i wartości uznawanych za ludzkie, przede wszystkim empatia, miłość, solidarność, odwaga i wolność. Zachowanie tych cech w sytuacjach ekstremalnych jest niezwykle trudne, a historia pełna jest przykładów, które pokazują, jak łatwo jest zatracić siebie, tracąc własne wartości pod wpływem strachu czy przymusu. Niezwykle wartościowe w kontekście analizy tej kwestii wydają się być dzieła literackie, które nie tylko dokumentują te dramatyczne momenty, ale także oferują nam wgląd w psychikę ludzi stawiających czoło wyjątkowym wyzwaniom. Jako przykład posłużą "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego oraz "Proces" Franza Kafki.

"Inny świat" Herlinga-Grudzińskiego to nie tylko relacja z życia w sowieckim obozie pracy, ale przede wszystkim głębokie studium psychologiczne na temat tego, jak zołza i okrucieństwo wpływają na człowieka. W swojej książce autor pokazuje, że nawet w najcięższych warunkach, w miejscu, które wydaje się być zaprzeczeniem wszystkiego, co ludzkie, możliwe jest zachowanie swojego człowieczeństwa. Jest to możliwe dzięki sile woli, miłości, przyjaźni, ale także dzięki zachowaniu godności w obliczu upokorzeń. Herling-Grudziński pokazuje, że pomimo fizycznej i psychicznej tortury, człowiek jest w stanie zachować w sobie coś z człowieka, jednocześnie ostrzegając, jak łatwo jest przekroczyć granicę i stać się „innym”.

"Proces" Kafki, choć jest dziełem o zupełnie innym charakterze, również porusza temat człowieczeństwa w sytuacji ekstremalnej, choć w zupełnie innym sensie. Josef K., główny bohater powieści, zostaje postawiony przed sądem bez podania mu zarzutów. Kafka przedstawia absurdalność i bezosobowość systemu sądowniczego, w którym jednostka jest bezsilna. W tej surrealistycznej rzeczywistości, podobnie jak w "Innym świecie", bohater staje przed wyzwaniem zachowania własnej godności i człowieczeństwa. Jednak w przeciwieństwie do Herlinga-Grudzińskiego, Kafka pokazuje, jak system potrafi zniszczyć jednostkę, pozbawić ją wartości i zdegradować do roli obiektu w maszynie biurokratycznej.

Oś obu tych dzieł to walka o zachowanie własnego "ja" w sytuacjach, które z pozoru wydają się negować możliwość bycia człowiekiem. Zarówno "Inny świat", który przedstawia fizyczną i psychiczną torturę, jak i "Proces", ukazujący niemożność obrony w nieludzkim systemie, dostarczają wnikliwej analizy mechanizmów, które są w stanie zniszczyć człowieczeństwo lub też, paradoksalnie, sprawić, że będzie się ono trzymać jeszcze mocniej.

Na podstawie obu lektur można zatem wnioskować, że człowieczeństwo w sytuacji ekstremalnej jest jak płomień świecy na wietrze; łatwo go zdmuchnąć, jednak przy odpowiedniej osłonie może przetrwać największą burzę. Warunkiem zachowania człowieczeństwa jest nie tylko siła woli i determinacja, ale także zdolność do miłości, empatii i solidarności z innymi, nawet gdy świat wokół zdaje się temu zaprzeczać. Człowieczeństwo to więc coś więcej niż suma ludzkich cech i wartości; to także wybór, dla którego warto walczyć niezależnie od okoliczności.