Jak założenia programowe epoki wpływają na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 19.12.2024 o 20:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 26.05.2024 o 10:43

Epoki literackie pełnią istotną rolę w kształtowaniu sposobu przedstawienia świata w literaturze. Przykładem może być powieść "Lalka" Bolesława Prusa, uważana za wzorcowy przykład realizmu. Ważne jest zastanowienie się, w jaki sposób założenia programowe różnych epok wpływają na kreowanie świata przedstawionego w dziełach literackich. Przywołując "Lalkę" oraz dwie inne pozycje z różnych okresów, próbujemy zrozumieć tę dynamikę.

Rozpoczynając od "Lalki", trzeba podkreślić, że realizm to epoka, która stara się ukazać świat w sposób realistyczny i zbliżony do rzeczywistości. Prus w swojej powieści prezentuje portret społeczeństwa Warszawy z końca XIX wieku, skupiając się na obiektywizmie i szczegółowej charakterystyce. "Lalka" ukazuje różnorodne warstwy społeczne, począwszy od arystokracji, a skończywszy na proletariacie. Poprzez postać Stanisława Wokulskiego autor porusza kwestie społeczne, takie jak nierówności społeczne, obłuda elit oraz kwestie narodowe.

"Lalka" obfituje w dokładne analizy psychologiczne postaci, co jest również cechą charakterystyczną realizmu. Prus nie idealizuje swoich bohaterów, przedstawiając ich w pełnej złożoności i czasem sprzeczności. Wokulski, główny bohater, to postać zmaga się z wewnętrznymi konfliktami - między pragnieniem osobistego szczęścia a obowiązkiem społecznym. Autor ukazuje jego walkę z marzeniami, rozczarowaniem w miłości do Izabeli Łęckiej oraz próbę spełnienia się w działalności gospodarczej.

Podczas gdy realizm w "Lalce" dąży do wiernego odzwierciedlenia rzeczywistości, diametralnie różny jest sposób kreowania świata przedstawionego w "Boskiej Komedii" Dantego Alighieri, pochodzącej z epoki średniowiecza. Średniowiecze to okres, w którym literaturę przesiąkały silne wpływy religijne i moralizatorskie. Dante, pisząc "Boską Komedię", ukazuje wizję zaświatów - piekła, czyśćca i raju - zgodnie z ówczesnymi doktrynami teologicznymi.

Twórczość Dantego jest pełna alegorii i nauk moralnych. Każda część "Boskiej Komedii" stanowi symboliczną podróż duszy ku zbawieniu. Piekło przedstawiane jest jako wielopoziomowa przestrzeń, gdzie każda warstwa odpowiada różnym rodzajom grzechów. Autor nie tylko opisuje kary, jakie czekają grzeszników, lecz także stara się pouczyć czytelnika o naturze dobra i zła. Świat przedstawiony w dziele Dantego jest pełen odniesień do teologii i filozofii scholastycznej, dlatego ma on charakter dydaktyczny.

Różnice między średniowieczną a realistyczną wizją świata literackiego są znaczące. W "Boskiej Komedii" centralnym punktem jest Bóg i moralny porządek świata, gdzie wszystko ma swoje miejsce w hierarchii stworzenia. W "Lalce" Prus skupia się natomiast na aspektach społecznych i psychologicznych życia, nie podporządkowując się tak jasno kontekstowi religijnemu.

Kolejnym utworem, który ilustruje wpływ epoki na kreację świata przedstawionego, jest "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, powieść z dwudziestolecia międzywojennego. Ten okres charakteryzował się intensywnymi eksperymentami z formą literacką, co sprawia, że szukano nowoczesnych, czasem surrealistycznych środków wyrazu. Gombrowicz, poprzez groteskę i absurd, ujawnia mechanizmy podporządkowania jednostki społeczeństwu.

W "Ferdydurke" świat przedstawiony jest pełen deformacji i karykatur. Książka opisuje losy trzydziestoletniego Józia, który zostaje „zredukowany” do roli ucznia w szkole średniej, co jest metaforą powrotu społeczeństwa do stanu infantylizmu. Gombrowicz podważa wszelkie formy konwencji społecznej, szydząc z normatywnego podejścia do edukacji, kultury i tradycji. Autor ujawnia, że rzeczywistość jest pełna masek i ról narzuconych jednostce, tworząc sztuczne ograniczenia.

Twórczość Gombrowicza, w przeciwieństwie do realizmu Prusa czy moralizmu Dantego, skłania się ku ujawnianiu absurdu i paradoksów rzeczywistości. Świat "Ferdydurke" jest bardziej subiektywny i chaotyczny, odzwierciedlając niepokój i kryzys wartości charakterystyczne dla dwudziestolecia międzywojnia. Gombrowicz nie ukazuje rzeczywistości w sposób realistyczny czy idealistyczny, lecz poprzez groteskę i ironię demaskuje jej absurdalną naturę.

Analizując kreację światów przedstawionych w "Lalce", "Boskiej Komedii" i "Ferdydurke", można zauważyć, jak różne epoki literackie wpływają na sposób ukazywania rzeczywistości. Realizm dąży do oddania wiarygodnej obrazu społeczeństwa i psychiki ludzkiej. Średniowiecze skupia się na aspektach moralnych i teologicznych, formując wizje w sposób alegoryczny i pouczający. Dwudziestolecie międzywojenne natomiast, pełne eksperymentów i subiektywnych perspektyw, kieruje się w stronę dekonstrukcji tradycyjnych form i konwencji. Każda z tych epok, poprzez swoje założenia programowe, tworzy indywidualne światy literackie, które oddają charakter i ducha swojej ery.