Wpływ władzy na człowieka – rozprawka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.02.2026 o 13:34

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 30.01.2026 o 16:24

Władza jest jednym z najstarszych i najbardziej fascynujących tematów w literaturze, ceniona ze względu na złożoność swoich konsekwencji i sposób, w jaki wpływa na ludzkie życie. Wpływ władzy na człowieka może być zarówno destrukcyjny, jak i budujący, w zależności od kontekstu, w którym się pojawia, oraz personalnych cech osoby posiadającej moc sprawczą. Aby zgłębić tę problematykę, przyjrzyjmy się kilku literackim przykładom ukazującym różne aspekty wpływu władzy na człowieka.

Jednym z przykładów potęgi i zgubnego wpływu władzy na człowieka jest postać Makbeta z dramatu Williama Szekspira. Makbet jest szlachetnie urodzonym wojownikiem, który z początku lojalnie służy królowi Dunkanowi. Jednak kiedy wiedźmy przepowiadają mu, że zostanie królem Szkocji, ambicje Makbeta zaczynają rosnąć. Pod wpływem słów Lady Makbet, poddaje się pokusie i popełnia morderstwo, by zdobyć tron. Władza doprowadza go do szaleństwa, a jego moralność zostaje całkowicie zdeprawowana. Makbet staje się tyranem, co prowadzi do jego zguby. Ten przykład pokazuje, że władza może prowadzić do degeneracji moralnej i zmiany charakteru człowieka.

Innym znakomitym przykładem jest „Folwark zwierzęcy” George’a Orwella. W tej alegorycznej powieści zwierzęta na farmie buntują się przeciwko swojemu oprawcy, właścicielowi gospodarstwa, by stworzyć własne, sprawiedliwe społeczeństwo. Jednak przywódca buntu, świnia Napoleon, szybko zdradza ideały rewolucji. Z czasem Napoleon i jego świta stają się równie despotyczni, jak poprzedni właściciel. Orwell pokazuje w ten sposób, jak łatwo władza może skorumpować nawet tych, którzy zaczynają z dobrymi intencjami. W ten sposób autor ilustruje, że władza może odciągnąć człowieka od jego pierwotnych wartości i zmusić do działań autorytarnych i niemoralnych.

Jednak władza nie zawsze musi prowadzić do degeneracji. W „Królu Learze” Szekspira mamy do czynienia z postacią Edmunda, który zdobywa władzę poprzez manipulację i zdradę. To także przykład negatywny, jednak warto podkreślić, że Edmund jest w pewnym sensie antytezą postaci Leara, który początkowo jest władcą, ale traci swe królestwo i zyskuje na tym moralny wymiar. Lear, wędrując jako wygnaniec, zaczyna rozumieć, co naprawdę liczy się w życiu, i zdobywa wewnętrzną mądrość. W tym kontekście władza, a raczej jej utrata, działa oczyszczająco na bohatera i prowadzi do jego moralnego odrodzenia.

Przechodząc do literatury polskiej, Władysław Reymont w „Chłopach” również ukazuje wpływ władzy na człowieka przez postać Macieja Boryny. Boryna jest bogatym chłopem, a zarazem przywódcą społeczności wiejskiej. Jego władza wynika z posiadania ziemi, co daje mu autorytet i stanowisko w społeczności. Władza ta wpływa jednak na jego zachowania wobec innych, prowadząc do sporów i problemów rodzinnych. Jego postawa wobec reszty społeczności staje się despotyczna, i w końcu sama władza doprowadza go do konfliktów, które kończą się tragicznie. Boryna, mimo że jest postacią pozytywną, pokazuje, jak władza może również zniszczyć relacje międzyludzkie i wprowadzić niezgodę tam, gdzie wcześniej jej nie było.

Choć łatwo skupić się na negatywach, nie można zapomnieć o postaciach, które używały władzy do osiągania wyższych celów. W „Zbrodni i karze” Dostojewskiego, Rodion Raskolnikow próbuje usprawiedliwić swoje pragnienie władzy nad innymi przekonaniem o swojej wyższości moralnej i intelektualnej. Jego władza nad losem starej lichwiarki, którą postanawia zabić, jest władzą absolutną, choć moralnie skrajnie wątpliwą. Raskolnikow w końcu dostrzega, że prawdziwa władza pochodzi z pokory i czynienia dobra, co prowadzi go do moralnego oczyszczenia.

Podsumowując, władza ma dramatyczny wpływ na człowieka, często ujawniający jego najgłębsze cechy – zarówno te pozytywne, jak i negatywne. Literatura pokazuje, że władza może być zarówno destrukcyjna, jak i budująca w zależności od tego, jak jest używana i kto ją posiada. Przypomina nam o niezmierzonej odpowiedzialności, jaka wiąże się z jej posiadaniem i o konieczności refleksji nad własnymi wartościami i wyborami moralnymi.