Co determinuje ludzkie życie? Rozprawka z tezą o sile wyższej na podstawie „Wesela” i wybranej lektury obowiązkowej

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 27.01.2026 o 9:18

W literaturze polskiej wiele jest przykładów, które pokazują, że ludzkie życie często determinuje działanie sił wyższych. Przykłady te dowodzą, że to nie my sami kierujemy naszym losem, lecz wyższe, niekiedy niewidoczne siły, które wpływają na nasze decyzje, działania i ostateczne przeznaczenie. Rozważmy to, analizując szczegółowo „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego oraz „Lalkę” Bolesława Prusa.

Zacznijmy od „Wesela”. Wyspiański, poprzez symboliczne postaci i wydarzenia, ukazuje, jak siły wyższe wpływają na bieg historii oraz życie jednostek. W tym dramacie mamy do czynienia z licznymi odniesieniami do tradycji, wierzeń i narodowych mitów, które z jednej strony są oznaką kulturowego bogactwa, a z drugiej – przypominają o niemocy człowieka wobec losu. W kontekście „Wesela”, kluczowe znaczenie ma motyw chocholego tańca, który staje się metaforą marazmu narodowego. Chociaż bohaterowie, tak jak i cały naród, mają wolną wolę oraz marzenia o niepodległości, ostatecznie nie są w stanie pokonać sił, które ich ograniczają. Symboliczny chocholi taniec to odmowa przebudzenia się do działania, rezonująca z historią Polski na przestrzeni wieków – niejednokrotnie doświadczającej zaborów i walki o wolność, ale też niezwykle utrudnionej rzeczywistości, w której wyższe siły zdawały się krępować narodowe wysiłki ku samostanowieniu.

Nie mniej istotnym elementem jest pojawienie się postaci fantastycznych, jak choćby Widmo, Wernyhora czy Upiór, które przypominają bohaterom o przeszłości, błędach i konieczności zmierzenia się z prawdą o sobie samych. Wernyhora, symbolizujący proroka, niesie nadzieję na zmiany, ale zostaje zignorowany i niezrozumiany. Stąd wynika wniosek, że mimo prób i chęci, ludzie nie są w stanie zmienić swojego losu bez interwencji sił wyższych. Wyspiański również przypomina o klęsce narodowych powstań – symbol, który sugeruje, że działania człowieka często są z góry skazane na niepowodzenie, jeśli sprzeciwiają się nieubłaganemu biegowi historii.

Przechodząc do „Lalki” Bolesława Prusa, odnajdujemy inny sposób ukazania sił wyższych kierujących losem jednostki – tym razem przez pryzmat pozytywistycznej filozofii i realiów społecznych XIX wieku. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest przykładem człowieka ambitnego, pragnącego odmienić swoje życie oraz wpłynąć na społeczeństwo, w którym żyje. Jego los jednak ukazuje, jak wielką rolę odgrywają warunki zewnętrzne i nieprzewidziane okoliczności, które determinują jego wybory i ostateczne decyzje.

Wokulski, jako człowiek przedsiębiorczy, dzięki swojej ambicji, pracy i przypadkowi związanemu z wojną rosyjsko-turecką, zdobywa majątek i prestiż. Jednak mimo ciężkiego wysiłku i determinacji, jego życie osobiste oraz dążenia do zdobycia serca Izabeli Łęckiej kończą się niepowodzeniem. Prus ukazuje, że niezależnie od starań, konwenanse społeczne, a także kaprysy ludzkiej natury stanowią bariery, których Wokulski nie jest w stanie przeskoczyć. Jego nieudana miłość do Izabeli, mimo wszelkich działań, dowodzi, że człowiek nie jest w stanie w pełni kreować swojego losu. Wreszcie, symboliczna podróż Wokulskiego do Paryża oraz jego tajemnicze zniknięcie pozostają jako wyraz tego, że nawet jednostka z ogromnym potencjałem nie jest w stanie przeciwstawić się przeznaczeniu, które wpływa na jej życie.

Podsumowując, zarówno w „Weselu” Wyspiańskiego, jak i w „Lalce” Prusa, widzimy dowody na to, że wyższe siły determinują ludzkie życie. W „Weselu” są to narodowe tradycje, historia, a także symboliczne interpretacje marazmu społecznego, natomiast w „Lalce” – społeczno-ekonomiczne realia oraz nieprzewidziane okoliczności, które wpływają na losy bohaterów. Polskie lektury pokazują, że mimo starań i ambicji, człowiek często pozostaje bezbronny wobec sił, które kierują jego losem.