Obraz Warszawy i jej mieszkańców w dramatycznym momencie historycznym. Omów zagadnienie na podstawie opowiadania Profesor Andrews w Warszawie Olgi Tokarczuk. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.06.2024 o 12:45

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 5.06.2024 o 12:35

Obraz Warszawy i jej mieszkańców w dramatycznym momencie historycznym jest tematem, który zyskał wiele literackich interpretacji. W niniejszej pracy przyjrzymy się, jak dramatyczne wydarzenia wpłynęły na stolicę Polski i jej mieszkańców na podstawie opowiadania „Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk. Porównamy także ten obraz z przedstawieniem Warszawy w „Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego, aby uwypuklić różnice i podobieństwa w literackim ukazaniu miasta w różnych okresach historycznych.

Najpierw przyjrzyjmy się kontekstowi historycznemu opowiadania „Profesor Andrews w Warszawie”. Akcja opowiadania toczy się w czasie stanu wojennego w Polsce, który rozpoczął się 13 grudnia 1981 roku. Stan wojenny był reakcją władz PRL na rosnące wpływy opozycji, na czele z "Solidarnością". Wprowadzenie stanu wojennego miało na celu stłumienie ruchów opozycyjnych i zapobieżenie destabilizacji w kraju. Bohaterem opowiadania jest tytułowy profesor Andrews, który przybywa do Warszawy na konferencję naukową. Jego pobyt przypadł na najtrudniejszy moment stanu wojennego, co staje się katalizatorem dla literackiego obrazu miasta.

Warszawa w czasie stanu wojennego, jak przedstawia ją Olga Tokarczuk, jest miastem pełnym szarości i smutku. Tokarczuk używa symboliki szarego śniegu, który pokrywa miasto, podkreślając marazm i przygnębienie. Szarość jest wszechobecna, od pogody po nastrój mieszkańców - to miasto, które zamarło w oczekiwaniu na coś, co przyniesie zmianę. Tło historyczne, które autorka mocno podkreśla, to sceneria pełna napięcia i niepewności, co zgodne jest z rzeczywistością tamtych czasów. Warto zwrócić uwagę na to, jak Tokarczuk porównuje ten obraz z rzeczywistymi wydarzeniami stanu wojennego, gdzie wojsko i policyjna kontrola były na porządku dziennym, a przemoc i represje były realnym zagrożeniem.

Perspektywa profesora Andrewsa jest kluczowa w zrozumieniu, jak spojrzenie cudzoziemca może wpływać na obraz miasta. Andrews jest zagubiony w obcym mieście, nie rozumiejąc języka ani kultury, co dodatkowo potęguje wrażenie alienacji. Jego niezrozumienie języka jest metaforą dla szerszego kontekstu historycznego, w którym wielu Polaków czuło, że nie mają głosu ani zrozumienia ze strony władz. Obrazy żołnierzy z psem, z którymi Andrews spotyka się w mieście, symbolizują represję i kontrolę, podczas gdy sam Andrews staje się symbolem niewinności i niezrozumienia.

Innym ważnym elementem opowiadania jest charakterystyka mieszkańców Warszawy. Tokarczuk przedstawia ich jako marazmatycznych i osowiałych, zajętych codziennymi, nużącymi czynnościami, takimi jak kupowanie świątecznych karpi czy oczekiwanie na lepsze czasy. Są to obrazy, które odzwierciedlają stan ducha ludzi zmęczonych latami represji i brakiem nadziei. Szczególnie wyrazista jest scena z samotną kobietą w barze mlecznym, która symbolizuje izolację i samotność, jakie były powszechne w tamtym okresie. Mieszkańcy miasta wydają się być zrezygnowani, jakby przyzwyczajeni do warunków życia pod reżimem, co Tokarczuk określa jako bycie „homo sovieticus”.

W przeciwieństwie do przedstawienia Warszawy w czasach stanu wojennego, obraz miasta w „Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego, osadzony w okresie II wojny światowej, ukazuje zupełnie inny charakter stolicy i jej mieszkańców. II wojna światowa i okupacja niemiecka to czas, który wyzwolił w mieszkańcach Warszawy nie tylko strach, ale i ogromne pokłady odwagi i determinacji. Główni bohaterowie książki, Alek, Zośka i Rudy, to młodzi warszawiacy, którzy angażują się w aktywną walkę z niemieckim okupantem. Warszawa w trakcie okupacji to miasto pełne życia, mimo że przygniecione wojennymi realiami. Kamiński przedstawia młodzież, która zamiast ulec biernemu przetrwaniu, podejmuje walkę, wykonuje sabotaże i akcje dywersyjne, przynoszące pomoc i nadzieję.

Porównując oba te obrazy, widzimy mnóstwo podobieństw, ale i wiele różnic. Warszawa u Tokarczuk jest miejscem szarości, gdzie mieszkańcy zatracili wiarę w zmianę. Tymczasem w „Kamieniach na szaniec” widzimy miasto pełne energii, mimo że życie jego mieszkańców jest stale zagrożone. Bohaterowie Kamińskiego są pełni heroizmu, ich działania są nacechowane duchem walki i nadzieją na lepsze jutro. Jest to miasto, które mimo okupacyjnych zgliszcz, pulsuje życiem i wolą przetrwania. Z drugiej strony Tokarczuk wskazuje na codzienną rutynę i melancholię, dając obraz miasta, które trwa w stagnacji.

Obraz warszawiaków w obu utworach także się różni. Tokio przedstawia mieszkańców miasta jako ludzi znoszących uciążliwości stanu wojennego z apatią i przyzwyczajeniem. Ich reakcje na trudne realia są spójne z ideą przetrwania w codziennej szarości. W „Kamieniach na szaniec” bohaterowie są pełni energii i gotowi na ofiary w walce o wolność, stanowiąc przykład heroizmu i aktywnego działania przeciwko opresji.

Podsumowując, obraz Warszawy i jej mieszkańców w dramatycznym momencie historycznym jest różnorodny i pełen kontrastów. Olga Tokarczuk w „Profesorze Andrewsie w Warszawie” maluje obraz miasta, gdzie przeważa szarość i marazm, oddając ducha stanu wojennego. Z kolei Aleksander Kamiński w „Kamieniach na szaniec” ukazuje stolicę jako miejsce pełne życia, gdzie młodzi warszawiacy walczą z okupantem z odwagą i determinacją. Praca nad tymi dwiema różnymi literackimi interpretacjami pozwala lepiej zrozumieć, jak dramatyczne momenty historyczne kształtują społeczność i miasto, pozostawiając po sobie głębokie ślady w literaturze i historii.