Pamięć o zrywach narodowych. Omów zagadnienie na podstawie utworu Gloria victis Elizy Orzeszkowej. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.06.2024 o 10:10

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.06.2024 o 9:59

"Pamięć o zrywach narodowych. Omów zagadnienie na podstawie utworu Gloria victis Elizy Orzeszkowej. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst."

"Gloria victis" Elizy Orzeszkowej jest utworem, który głęboko wpisuje się w analizę pamięci o zrywach narodowych. Orzeszkowa, choć pozytywistka z przekonań, niezwykle wysoko ceniła pamięć historyczną jako narzędzie przetrwania narodu. Jej utwór, symboliczny i realistyczny zarazem, pełen jest heroicznych postaci i ukazuje wydarzenia w taki sposób, aby inspirować przyszłe pokolenia. Dla kontrastu, tekst Stefana Żeromskiego "Rozdziobią nas kruki, wrony" prezentuje sceptyczne, naturalistyczne podejście do tego samego tematu, demitologizując zrywy narodowe.

Pozytywizm jako epoka literacka zrodził się na gruzach upadłego powstania styczniowego. Dla wielu pozytywistów zrywy narodowe były irracjonalne i szkodliwe, a zamiast dalszych zbrojnych wystąpień proponowali oni "pracę organiczną" jako drogę do odzyskania niepodległości. Jednak Eliza Orzeszkowa stanowiła wyjątek. Jej głęboka wiara w znaczenie pamięci historycznej i indywidualnych aktów bohaterstwa kształtowała jej podejście do tematu.

W "Gloria victis" Orzeszkowa opisuje historię partyzanckiego oddziału pod dowództwem Romualda Traugutta. Bohaterowie utworu, tacy jak delikatny intelektualista Maryś Tarłowski, idealny żołnierz Jagmin czy wodz Traugutt, są przedstawieni w sposób heroiczny i niemal symboliczny. Maryś Tarłowski to artystyczna dusza pełna idei, gotowa oddać życie za ojczyznę. Jagmin, z kolei, to żołnierz z romantycznymi cechami, będący wzorcem odwagi. Romuald Traugutt jest przedstawiony niemalże jak leonidasowy wódz, symbol niezłomności i doskonałości wojskowej.

Styl narracji "Gloria victis" cechuje się romantycznym idealizmem, który podkreśla braterstwo, wysokie morale i niezłomną odwagę w obliczu nieuniknionej klęski. Moskiewscy jegrzy zostali przedstawieni z wyolbrzymionym okrucieństwem, co miało na celu wzbudzenie jeszcze większej niechęci do zaborcy i umocnienie ducha oporu. Orzeszkowa pokazuje, że pamięć historyczna jest fundamentalna dla przetrwania narodu, zwłaszcza w czasach zaborów i nasilających się działań rusyfikacyjnych. Jej utwór ma inspirować młode pokolenia do walki i niepodległościowych aspiracji, chociaż autorka umieszcza również motywy realistyczne, co świadczy o jej osobistym stosunku do bohaterów, z którymi była w pewnym stopniu związana.

"Dla kontrastu, "Rozdziobią nas kruki, wrony" Stefana Żeromskiego przyjmuje zgoła odmienne podejście. Żeromski, pozytywista, choć z nutą romantycznej wrażliwości, nie boi się demitologizować zrywów narodowych. W jego opowiadaniu akcja skupia się na postaci zniszczonego, załamanego powstańca Szymona Winrycha. Naturalistyczny i groteskowy styl Żeromskiego brutalnie obnaża realia powstań: ukazuje powstanie jako walkę skazaną na klęskę, pozbawioną heroizmu i otoczoną prozaicznym cierpieniem.

Demityzacja powstania, która cechuje utwór Żeromskiego, skupia się również na demoralizującym wpływie walk na jednostki oraz brak identyfikacji narodowej chłopów. W opowiadaniu chłop obdziera martwego powstańca z dobytku, co podkreśla beznadziejne warunki bytowe ludu i ich brak zrozumienia dla idei patriotyzmu. Gastroskopowy naturalizm i groteska w opowiadaniu tworzą surowy obraz rzeczywistości, w której przyziemne potrzeby triumfują nad jakimikolwiek wyższymi ideałami.

Utwory Orzeszkowej i Żeromskiego prezentują dwa kontrastujące podejścia do powstań narodowych. Podczas gdy "Gloria victis" idealizuje walkę i jej bohaterów, Żeromski przedstawia realistyczny, surowy obraz, który nie pozostawia wiele miejsca na heroiczne marzenia. Te różnorodne perspektywy są wynikiem nie tylko różnic w przekonaniach i celach literackich autorów, lecz także ich osobistych doświadczeń. Orzeszkowa, zainspirowana osobistą znajomością Traugutta, pragnie inspirować i walczyć z rusyfikacją poprzez literaturę. Żeromski natomiast używa swojej twórczości do krytyki społecznej, demityzacji walki zbrojnej i uwidocznienia trudnych warunków bytowych polskiego chłopstwa.

Na koniec, rozważając różne podejścia do pamięci o zrywach narodowych, warto podkreślić, że pamięć ta jest subiektywna i wielowymiarowa. Dla jednych powstania są momentami chwały i heroizmu, dla innych bolesnym wspomnieniem nieodpowiedzialnych decyzji. Mimo różnorodności ocen, zarówno utwory Orzeszkowej, jak i Żeromskiego mają trwały wpływ na tożsamość narodową, kształtując narrację historyczną kolejnym pokoleniom. Ważne jest, aby pamiętać o wydarzeniach ważnych dla wspólnej historii, nawet jeśli są one bolesne i niejednoznaczne. Literatura, poprzez swoje różnorodne podejścia i interpretacje, nadal odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu narodowej tożsamości i pamięci.