Jak władza wpływa na człowieka? Analiza na podstawie „Antygony”, „Makbeta” i „Roku 1984”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.02.2026 o 14:35

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 6.02.2026 o 14:02

Władza, jako czynnik o ogromnym znaczeniu społecznym, politycznym i psychicznym, znacząco wpływa na życie człowieka. Zarówno literatura starożytna, jak i późniejsze dzieła literackie, wielokrotnie podejmują ten temat, ukazując różnorakie konsekwencje posiadania władzy. Analiza trzech znanych lektur obowiązkowych: "Antygony" Sofoklesa, "Makbeta" Williama Szekspira oraz "Roku 1984" George'a Orwella, pozwala dostrzec, jak różnorodnie władza może wpływać na człowieka i jakie skutki niesie za sobą jej posiadanie.

"Antygona" Sofoklesa to dramat, który ukazuje konflikt między prawem boskim a ludzkim, a także konsekwencje posiadania władzy. Kreon, władca Teb, staje przed dylematem moralnym, gdy musi zadecydować o losie Antygony, która złamała jego rozkaz i pochowała brata. Kreon, owładnięty pragnieniem zachowania porządku i autorytetu, staje się despotą, nieznoszącym sprzeciwu. Władza obdziera go z empatii i rozsądku, prowadząc do katastrofalnych skutków zarówno dla jego rodziny, jak i państwa. Kreon ignoruje ostrzeżenia Tiresiasa oraz rady starszyzny, prowadząc w ten sposób do tragicznych zdarzeń - śmierci Antygony, a następnie swojego syna Hajmona i żony Eurydyki.

Szekspirowski "Makbet" to kolejny dramat ukazujący negatywny wpływ władzy na człowieka. Makbet, początkowo szlachetny rycerz, pod wpływem proroctw trzech wiedźm i ambicji żony, decyduje się na popełnienie zbrodni, aby zdobyć tron Szkocji. Jego początkowe wahania i moralne dylematy szybko ustępują miejsca bezwzględności i okrucieństwu. Władza staje się dla Makbeta celem nadrzędnym, motywującym go do kolejnych morderstw i krwawych działań. Transformacja jego osobowości, z szanowanego wojownika w tyrana, ilustruje, jak władza może wypaczyć duszę człowieka, prowadząc do jego moralnego upadku i ostatecznej zguby.

Wreszcie, "Rok 1984" George'a Orwella, powieść ukazująca totalitarną rzeczywistość, przedstawia w najbardziej przerażający sposób skutki absolutnej władzy. Główny bohater, Winston Smith, żyje w świecie kontrolowanym przez Partię i Wielkiego Brata, gdzie każdy aspekt życia jest monitorowany i manipulowany. Władza w tej rzeczywistości polega nie tylko na kontroli fizycznej, ale również mentalnej, gdzie historia jest fałszowana, a prawda zmienia się w zależności od potrzeb Partii. Władza doprowadza do całkowitego zniewolenia ludzkiego umysłu, niwelując jakąkolwiek formę buntu czy myślenia indywidualistycznego. Pokazane w utworze Orwellowskie metody kontroli, takie jak inwigilacja, tortury i propaganda, prowadzą do dehumanizacji społeczeństwa, w którym jednostka przestaje istnieć jako niezależna istota.

Porównując te trzy utwory, zauważamy, że władza wpływa na człowieka w różnorodny sposób, w zależności od kontekstu i charakteru samej postaci. Kreon, mimo że zarządza państwem, swoją despotyczną postawą doprowadza do zniszczenia własnej rodziny i zmuszony jest skonfrontować się z konsekwencjami swojej dumy i uporu. Makbet, uwiedziony przez własne ambicje, staje się tyranem, który w końcu zostaje zdetronizowany i zabity, tracąc wszystko, co osiągnął przez zbrodnię. W przypadku "Roku 1984" mamy do czynienia z systemem, który całkowicie pochłania jednostkę, odbierając jej wolność i tożsamość.

W wymienionych utworach, władza nie jest jednoznacznie pozytywna ani negatywna, lecz stanowi potężne narzędzie, które może prowadzić zarówno do wielkich osiągnięć, jak i katastrof. Kreon, Makbet i totalitarny system Orwellowskiego państwa pokazują, iż posiadanie władzy często wiąże się z moralnymi kompromisami, które mogą zniszczyć jednostkę lub całe społeczeństwo. Władza wyostrza wady charakteru i może prowadzić do pychy, chciwości i bezwzględności, zarazem podkreślając znaczenie odpowiedzialności, mądrości i empatii w jej sprawowaniu.

Ostatecznie, te trzy literackie dzieła ukazują, że władza jest nie tylko siłą, która kształtuje rzeczywistość zewnętrzną, ale również głęboko oddziałuje na samego człowieka, poruszając fundamentalne aspekty jego natury. Każdy człowiek, obdarzony władzą, staje przed moralnym wyzwaniem i musi zmierzyć się z konsekwencjami swoich wyborów, które często mają dalekosiężne skutki nie tylko dla niego samego, ale i dla społeczności, którą zarządza.